
ESTAMPAS DE LA VIDA EN LEÓN DURANTE EL SIGLO X
Claudio Sánchez Albornoz
Í N D I C E
Apéndices:
Apéndice I: Textos utilizados para trazar el plano
Apéndice II: Textos utilizados para el estudio de la vivienda
APÉNDICE I
Textos utilizados para trazar el plano
León hacia el año 1000
1 (917)
El abad Ikilano concede al monasterio de Santiago varias alhajas y una corte situada como el claustro dedicado al apóstol: «sub aulam Sanctae Mariae semper virginis Sedis antiquissima».
Risco, Iglesia de León, 101.
2 (948)
Cipriano vende a Félix, vicario del abad Iquila, «terra nostra propria que abemus in loco predicto suptus eglesia Sancta Maria, et ipsa terra de termino de carale qui discurit ad castro de Abalub...».
Arch. Cat. León, núm. 806.
3 (950)
Eulalia dona para el día de su muerte al monasterio de San Cosme y San Damián «ipsam cortem in qua abito 1 non multum longe a porta kauriense... abeant ipsam cortem ex integrara... de termino de Lobon 2 et de alia parte uestro in termino de Gania 3, de tercia parte de Zaayti Manzor de sua tenda 4, de III. a parte karrale qui discurret ad portam Cauriensem, ex integra, cum suo solo et suprado, tendas et edificio...».
T. Leg., fol. 450.
4 (954)
Ordoño III concede a la sede de León «Ecclasia vocabulo S. Claudii, Luperci, et Victorici in Arrevalde supradictae civitatis Legione».
Risco, Esp. Sagr., XXXIV, 457.
5 (954)
El presbítero Julián concede al monasterio de San Justo de Ardón «corte 5 quam conparaui in Legione; clausa in giro cum tres kasas et omne suo intrinseco...».
T Leg., fol. 371 v.
6 (956)
Genessius 6 cognomento Aliaz da al monasterio de Santiago varias tierras «et hic in Legione ad portam Kauriensem meam medietatem in korte quos mihi quadrauit cum meo germano Gutereo 7,abet in ipsa mea medietate kasas III. or et alia quinta cum suo lagare...».
T. Leg. fol. 263 v.
7 (956)
Sancho el Gordo declara que el rey Ramiro «contruxit, atque aedificavit, et restauravit Ecclesiam Sancti Marcelli in suburbio Legionensi locum situm ad portam Cauriensem foras murum civitatis inter duos Monasterios Sancti Michaelis, et Sancti Adriani et Nataliae, qui sunt ipso atrio de ipsa Ecclesta Sancti Marcelli».
Risco, Iglesia de León, 96.
8 (964)
Mercadarius hace el abad Serualdo «kartula uendiccionis de corte quam abeo in ciuitate hic in Legione prope porta kauriense mea propria quam adquisiui ex peccunia mea de Miro Barraze» 8.
T. Leg., fol. 447 v.
9 (967)
Don Pepi dona varias posesiones a doña Gonza, abadesa del monasterio de san Miguel, situado «hic in media ciuitatis Legione».
Arch. Cat. León, núm. 858.
10 (970)
Felicia, abadesa del monasterio de Santiago, lega sus bienes a dicho convento edificado «suburbio Legionensis intus civitatis».
Risco, Iglesia de León, 102.
11 (972)
Arias y su mujer Adosinda venden a Paterno y su mujer Galaza «Corte nostra propria 9 quos abemus hic in Legione clusa cum casas Has. per suis terminis id est: de carrale qui discurrit ad porta coriense usque in carrale qui discurri ad palatio de rege et inde in uestra corte 10. Ipsa corte quantum istos terminos includen ad intecrum uobis illam uindimus adque concedimus propter quod accepimus de uos in pretio solidos LXX...».
Arch. Cat. León, núm. 122.
12 (973)
Albino y Miguel venden a Sabarico una tierra «in locum predictum ad porta de episcopo pro suis terminis id est: de una parte termino de domna Sarracina... et accepimus de te in precio solidos III...».
Arch. Cat. León, núm. 125.
13 (974)
Ablabelle y su mujer Gontroda hacen escritura de venta a Ansur y su mujer Ilduar «de corte nostra propria 11 quam comparauii de filios de Braolio in proprio nostro precio, et est ipsa corte subtus muro legionensi primo termino de carrera que dicurrit a porta de Comite et de uestro termino 12 usque in termino de Pantaleo 13, ipsa corte cum sua ferragine et figuet in termino de Moratelle 14. Ad integro uobis ea uendimus adque concedimus pro qua accepimus de uos in precio uno kauallo balo in Cm. solidos apreciato...».
A. H. N. B. de Sahagún, fol. 214 v.
14 (976)
En la confirmación por Ramiro III de la entrega a Sahagún de Villapedro hecha por Ansur, se lee: «Idcirco notum est et patefactum facimus coram concilio in presentia regis nostri quia post omnia juri et dominationis sciterii Sancti Facundi stabile tunc a me Felices Abba cum consensu fratrum meorum simul et cum ipsis filiis Ansuri est beneplacitum eiecimus communiter de textu Scripture Ansuri 15 post partem Domma et gloriosa Domna Tarasia illa Corte in Cives Legione...».
Escalona, Historia del Monasterio de Sahagún, 422.
15 (977)
Ramiro III concede al monasterio de Sahagún el de San Andrés, situado «intra portas Legionenses, per cunctis terminis suis: a parte orientalis, aulam beate Marie semper Virginis*; a parte quoque occidentalis, ecclesiam Sancti Michaelis; a parte yero meridiana et septrionalis, de calle ad callem, cum... quantum intus et foris civitate ad monasterium pertinet; in primis, ecclesiam videlicet ipsius Sanctorum Martirum Justi et Pastoris, que sita est in suburbio Legionenses, iuxta porta de domino episcopo».
Notes et docs. Rev. Hisp., 1903, 413, y Escalona, Historia de Sahagún, 423.
16 (980)
El obispo Sisnando dona al monasterio de San Justo y Pástor «de corte hic urbem in Legionem quos fuit ipsa corte de Cazeme 15 monago et adprehendimus el illa propter scelerum suorum...».
T. Leg., fol. 374.
17 (986)
Bermudo II dice en este diploma: «Damus atque concedimus ipsi apostolo in urbe legionensi cortem 16 que fuit Paterni Iustici et postea emit eam Nepocianus de uxore sua nomine Maria et nobis postea est dedita; ipsam cortem quomodo est constructa in omni circuitu, tam casas quam et omnem solarem ad edificandum cum omni integritate...».
L. Ferreiro, Historia de Santiago, II, 189, Apénd.
18 (995)
Speciosa, mujer que fue de Benedicto, dona diversos bienes al monasterio de Santiago, situado «intus cive muro legionense discurrente calle de porta Episcopi ante Regulam Sanctae Mariae...».
Risco, Iglesia de León, 103.
19 (997)
Juan vende «ad illa Infante Domna Fronilde...» «solare nostro 17quam abemus in ciuis Legione intus murum non longe ecclesie Sancti Saluatoris et per uia qui ducit ad porta de archo et pro ad mercado... pro quos accepimus de uobis in precio XV solidos de argento...».
T. Leg., fol. 267 v.
20 (999)
Zida y sus hijos venden a Senduara, abadesa, y al monasterio de Santiago «terram nostram propriam cos abemus in territorio legionensis in loco predicto a porta de Komde; et sunt suos terminos de una parte termino de Senta et alio termino de donma Senduara et alios duos terminos karrales qui discurrent ad ziuitas quos uocitant Legionensis...».
Arch. Cat. León, núm. 841.
21 (1002)
El abad Isidoro concede a doña Salomona, abadesa de San Vicente, «cui cimiterio edificatum est in ciuis uel sedis Legione intus municione muri..., adherente aule Sancte Marie uirginis sedis episcopale... corte conclusa 18 cum casas edificatas... intus ciuitas Legione secus domum uestre...».
T. Leg. fol. 286.
22 (1003)
El monasterio de San Cipriano, de Valdesaz, vende a Amorino 19 «corte in Legione et facimus tibi ista scriptura firmitatis de adiacen... roto... roto... Iacobo iuxta carrale qui discurret ad Sancta Eugenia pro-be corte domnos 20 sanctos; et fuit ipsa corte de Sisnando... iacente ipsa corte distructa et desolata... et dedit illis Amorino precium pro ea solidos XV argenteos unde illi prendiderunt alia corte intus ciuitate facta, que fuit de Migahel primiclerus...» 21.
Arch. Cat. León, 917.
23 (1005)
Adulfus abba 22 y doña Elo venden a doña Salamona «corte nostra qui est in munitione muri cluitas legionensi aditum Sancte Marie uirginis sedis; et fuit ipsa corte de domno Michaelli diaconus cum suas casas et suo orto... Et pro isa corte accepimus de uos in pretio... solidos XX ti, duos».
T. Leg., fol. 282.
24 (1005)
Miguel 23 vende a doña Fronilde Pelagiz, en cuatro sueldos y medio, «solare meo proprio que est in ciuis Legione intus muri ad aulam Sancti Satuatoris fusta palacium regis, determinato per suis terminis directis: De prima pars termino de uos domna Fronildi 17; et de II pars termino de Michael 24; et de tercia pars karrale qui discurrit pro ad porta de archo... proque accepimus de uos in pretio IIIIor, solidos et medio...».
T. Leg., fol. 267 v.
25 (1006)
Guodivia y sus hijas declaran a Senduara, abadesa, y al monasterio de Santiago 25: «de solare nostro proprio quem abemus de abiis et parentibus nostris intus muro in ziue legionensium uendimus uobis ipso solare pro omnis suis terminis in omnique giro id est: de una parte de termino de ipso monasterio uocitato Sancti Iacobi apostoli et inde in termino de Oliben 26, et de alia parte de termino de pausata de domno Sauarigo Aepiscopo cuius diue memorie usque in carale qui discurrit pro ad ipso monasterio superius nominado Sancti Iacoui apostoli..., pro quo et accepimus de uos in pretio solidos argenteis nouem».
Arch. Cat. León, núm. 842.
26 (1007)
Cipriano y su mujer María venden a Placencio y su mujer Elvira una «corte nostra propria 27 cum suo solare et duas casas uno teliato et alio territo et alia pro cocina facere, ipsa corte inclusa; et est ipsa corte intus ciuis Legione in logo predicto de illa una parte termino de domna Ildonzia 28; de alia parte termino de Ueila 29; de tertia parte termino de Sancti Juliani monasterio; de quarta parte carrale qui discurrit pro ad Sancta Maria sedis Legione... pro quo acepimus de uos in pretio solidos argenteis XXV».
Arch. Cat. León, núm. 172.
27 (1011)
«Ego... Munnio Fredenandiz una cum coniuge mea Geloira scelere pregrauatis emimus solarem in ciuitatem et sedem Legione intus municione muri et est a nobis empta pro precio iusto de domna Eldoara et de filiis suis nominibus Adega et Fredenando et Sancio et domna Maiore secundum terminis suis includent. De I.ª parte porta de arco de rege. lam uero de secunda parte est monasterio sancti Saluatoris et tercia parte karrera qui uadit ad merkado. Et quarta parte est uia ubi abitant escuderos. Et in ipso solare stant duas turres in murum antiquissimum», y funda en él el monasterio de San Juan Bautista.
T. Leg., fol. 358 v.
28 (1012)
Cristóforo y Gunterode donan varias posesiones «domnissimis patronis nostri sanctorum Petri et Pauli apostoli cuius baselica est constructa secus ciuem Legione a parte orientale non longe ad aulam Sancte Marie sedis antiquissima».
T. Leg., fol. 352 v.
29 (1012)
Alfonso V confirma la posesión de la heredad de Villa Havibi al monasterio «Sancti Iacobi apostoli, ceIlulam quam edifigata est iuxta aulam Sancte Marie sedis».
Arch. Cat. León, núm. 845.
30 (1013)
Doña Gracilo y las monjas de San Pelayo venden a Gonzalo «solare meo proprio 30 et casa una in ipso solare. Et est ipso solare intus ciuis Legione iuxta monasterio et abeo ipso solare conparato pro pretio iusto in sex solidos de Bellite cui dixerunt malas Aquas et de eius uxore nomine Uita; et fuit ipso solare de Arende et est de termino de monasterio Sancti Pelagii et de alia parte termino de monasterio Sancti Migeli...; de tertia parte carale qui discurrit ad monasterio Sancti Adriani; et de quarta parte alia carrale discurrente iuxta monasterio Sancti Pelagii; ipso solare et ipsa casa tiui uindo adque conzedo et acepi de te in pretio sex solidos argenteis pondere pensatos».
Arch. Cat. León, núm. 1.344.
31 (1015)
Aribido y su mujer Ello cambian a Flora, abadesa del monasterio de Santiago. «Ortale... in porta de comete qui fuit de Sendamiro presbiter, termino de Didaco Coneriquiz et termino de Sescu de Sabiriquiz»... por un solar «ad Sancta Eugenia 31 corte con casa una in termino de Uita Sapez 32 et termino de Serore de Sisterna 33 et adfligit in karrale qui discurre ad Sancta Eugenia».
Arch. Cat. León, núm. 847.
32 (1017)
Donación de Sarracino Arias al monasterio de San Vicente situado «intus munitione muri aderente sedis Sancte Marie».
T. Leg., fol. 290 v.
33 (1019)
Gotine y su mujer Maior venden a Flora, abadesa, «corte 34 cum duas kasas et cum suo orto et suo pozo foras murum de cuitas Legione ad porta de comite».
T. Leg., fol. 321 v.
34 (1020)
Severo 35, presbítero, vende a doña Ximena «casa terrata cum suo ortale et suo pozo que aueo in Legione intus ciuis per suis locis terminis, de una parte est termino de Hauiue 36 de alia parte termino de Aliemo 37 et de tertio termino de karrera que discurre ubique et quarto termino de Felice 38 presbiter... et accepit de uos pretio in argento solidos LX...».
Arch. Ob. León, núm. 91.
35 (1020)
El obispo Nuño «comparavi Cortes et Solares in Civitate et Sede Legione, intus munitione muri de dominis suis propriis per pretio justo unumquemque, ubi edificavi domus mirificus, et Cortem clausa per circuitu, et in medio erexi ex pavimento Ecclesiam in honorem Sancti Felicis, et agmina Sanctorum...».
Risco, Esp. Sagr., XXXVI, XXVI.
36 (1023)
Flora, hija de Valderedo y Domna Mater y nieta de Arias, fundador del monasterio de Santa Cristina, a su regreso del cautiverio sufrido después de la entrada de Almanzor en León dona al monasterio de Santiago, donde se acogió al volver a tierra de cristianos, y del que llegó a ser abadesa, el claustro de Santa Cristina que habían dotado sus mayores.
Risco, Esp. Sagr., XXXV, 23-24.
37 (1025)
El presbítero Juan hace una donación al monasterio de San Vicente: «qui nunc modo fundatum est non longe ab aula Sancte Marie virginis sedis antiquissima, ubi nunc modo Salomona habitat cum alias Christi certatrices in Domino».
Risco, Iglesia de León, 128.
38 (1025)
Uislaura y sus hijos dan a doña Salomona y al monasterio de San Vicente una «korte 39 que comparauimus de Ranimirus presbiter in solidos XX de argento. Ista corte... de parte aulam Sencti Uincente et in alia parte terminum de sancte Leocadie et in tercia parte terminum karrale qui discurrit de sancte Marie a porta coriense».
T. Leg., fol. 271 v.
39 (1026)
Severo, presbítero, vende a Salvador «corte mea propria 40 que abeo de mea conparacione intus murum legionensem ad porta de comite ad parten orientalem; iusta monesterio de domna Uelasquita; de parte orientale de Tazera 41, de parte ocidentale et septemtrionem de domna de domna (sic) Uelasquita dominici ancilla et de parte meridie de... [roto]... et accepit de uobis in precio...».
Arch. Cat. León, núm. 191.
40 (1028)
Doña Teresa, hija de Bermudo II, dirigiéndose a Santiago dice: «corte mea propria 42 quam habeo in-tus murum ciuitatis legionis ad portam quam dicunt de comite ad partem aquilonis non procul acisterio sci. pelagii martiris et sci. iohannis baptiste, do atque offero uobis ipsam cortem cum ecclesia ibi constructa sci. emiliani cum casis, superatis, orto concluso et in-tus puteus et arbores fructuosas...».
L. Ferreiro, Historia de... Santiago, 217 del Apéndice.
41 (1029)
Riquilu vende a Habibe Aibinici «corte cumclusa cum suis c... [roto]... in ciuidas leionese 43 in loco predictum in mercatu circa a [u] la Sancti Martini episcopi; de parte termino de Maure Leacire 44 li... [roto)... et est illa corte cum suo fundamentum, de II.ª pa... [roto] de Domingo ferero 45 parte tenda de de (sic 1) Pelaio Sauariquizi 46; IIII.ª parte termini qui discure ad anauersis locis et abe exitu ad mercatu...».
Arch. Cat. León, núm. 195.
42 (1029)
Sandino y su mujer dan una corte cerca del Porma al monasterio de San Miguel, situado junto al de San Claudio de León.
Arch. Cat. León, núm. 863.
43 (1030)
Juan, presbítero, ofrece a la basílica de San Juan y Santa María de León sus heredades y claustros, fundados en el atrio de la Iglesia de San Cipriano, una villa en el valle de Ardón y el monasterio que edificó el conde Munio Fernández en Puerta de Arco.
Arch. Cat. León, núm. 921.
44 (1030)
Zidi Pelagiz y su mujer venden a Zidi Dominikiz y la suya «corte nostra propria quem auemus intus murum ciuitate Leionense non longe Sancti Saluatoris determinata per locis et terminis suis de prima parte termino de comite Munniu Munniz 48 et ex inde per termino de serores Sancti Iohanis et de alia parte termino 49 de Zidi Dominikiz et IIII pars carrale qui discurrit per ciuitate... pro que acepimus de uos in precio LV solidos pondere pensados».
Arch. Cat. León, núm. 152.
45 (1031)
Doña Infante, sus hijos y hermana venden a María Velasquiz «solare nostro proprio 50 quem abemus in-tus murum cuitate Legione a porta comite prope kastellum et abuimus illum de auio nostro auolo et de denitori meo Froia et iacet infra termino de Paterno Pascualiz 51 et de alia parte de Kazem 52, de tercia parte de Donnello 53, quarta uero parte uiam decurrente hic et ubique... pro que accepimus... solidos XIIII».
T. Leg., fol. 299.
46 (1031)
Auolkacem 52 y su mujer Leticia venden a María Velasquiz «solare nostro proprio que iacet intus murun ciuitate Legione ad porta comite per locis et terminis suis designatis. Prima parte terminu de Sancta Maria 54 et secunda pars de Donello Citiz 53 tercia pars de Sancti lohannis. Quarta uero parte uiam que discurrit hic et ubique... pro que accepimus de uos pretium... solidos LVI de argento».
T. Leg., fol. 299 v.
47 (1031)
Donelli Citiz 53 y su mujer Auria venden a María Velasquiz «solare nostro 53 proprio quem abemus iusta istos terminos intus murum ciuitate Legione a porta comite per suis terminis terminato Primo loco de Auolkacem 52 et alia parte de Infante 50; tercia parte de Sancti Iohannis. Quarta uero parte uiam que cucurrit per ipsam ciuem... pro que accepimus de uos pretio quantum nobis bene complacuit solidos XLVI de argento...».
T. Leg., fol. 299 v.
48 (1032)
Vita y su hija cambian con María Velasquiz «quarta in korte quos abemus in merkado 55 et emit eam uir meus Petro Nunniz cum Cidi Dominiquiz pretio iusto et abet suis terminis exterminatis... de prima parte Alfondega de illa regina 56 et alia parte de Donna 57 et tercia parte corte de illa regina domna Urraka 58, et quarta parte merkado de rege»*.
T. Leg., fol. 298 v.
49 (1032)
«Flamula... 59 una cum collegium de sancta Marina tam uiris quam mulieris... uobis iam dictis Corexia una pariter cum filiis suis... ut faceremus uobis kartula uendiccionis sicut et facimus de solare nostro proprio quam fuit de auios nostros nominibus domna Flamula in ciuitas legionense ad aulam Sancti Michaeli de prima pars terminu de CoreXia 60 de alia pars de Uela frater 30. De tercia pars de Menendo presbiter 61. De quarta pars de Didaco Osorici 62 et aflige in cale qui discurret ad Sancta Maria... pro que accepimus de uobis pretio pondere pensatum solidos VIIII».
T. Leg., fol. 274 v.
50 (1032)
El abad Bellite y el monasterio de San Cosme y San Damián venden al conde Pedro y su mujer Fronilde «corte nostra propria quem abuimus in Legione 63 intus murum in aderato et definito precium... id est. solidos C».
Arch. Ob. León, núm. 138.
51 (1034)
María Velasquiz declara que ha comprado varios solares en León y edificado en ellos el monasterio de San Pedro: «Et est ipsum monasterium in Legione intus munitione muri non longe ad castrum de porta de comite aderente aulam sedis antiquisimis Sancte Marie...».
T. Leg., fol. 296 v.
52 (1034)
La reina doña Ximena da toda su hacienda al monasterio de San Pedro situado «intus munitionem muri, non longe ad castrum de porta de Comite adhaerente aulam Sedis antiquisimae S. Mariae».
Risco, Iglesia de León, 130.
53 (1039)
Juan vende a María Velasquiz «tenda mea propria 64 quem abeo in cius Legionis, foris murum per locis et terminis suis. Prima parte tenda de sancti Pelagii 65 de secunda terminu karraria qui discurrit ad mercato. De tercia parte affiget in merkato de rege; pro que accepi de uobis in pretio solidos XX de argento».
T. Leg., fol. 300.
54 (1040)
Veila dona a S. Vicente «corte mea propria... in Legione iusta aulam Sancti Michaeli archangeli 30; de I.ª parte terminu de Curexia 59 et de secunda parte termino de Melendo 51 presbitero et de III. a parte corte de Andres 66, de IIII. a pars karrale quem discurret ubique; et est ipsa corte cum duos soberados et uno palatio cum suo lagare et cum suo puteo».
T. Leg., fol. 272.
55 (1042)
Ordoño, hijo del rey Bermudo, dota al monasterio de Santa María «quorum baselica a nobis quamvis exiguis... a fundamine dignoscitur esse constructum loco predicte Civitate et Sede Legione intus munitione muri...».
Risco, Esp. Sagr., XXXVI, XLII.
56 (1044)
Domingo Cidiz y su mujer Salamona venden en 14 sueldos a la condesa doña Sancha «corte nostra propria quam fuit de genitoribus nostris Cidi Dominiquiz 47 49 et Auria et est ipsa corte in ciuitate Legione intus murum non longe ecclesie Sancti Saluatoris; et haber suos terminos designatos iam uero de prima parte terminos de palacios quos fuerunt de comite Muniu Muniz; eciam et de secunda parte termino de monasterio Sancti Iohannis; nam et tercia et quarta parte uia qui ducit ad porta de rege et uadit ad mercado».
T. Leg., fol. 362 v.
57 (1044)
Uellita y sus hijos venden en 20 sueldos a la Infanta doña Fronilde un solar «in ciuitate Legione 67 intus murum non longe ecclesie Sancti Saluatoris et per uia de porta de archi qui ducit ad mercado».
T. Leg., fol. 267.
58 (1044)
Eila y su mujer venden en 10 sueldos a doña Fronilde un huerto «en karreira de Fagildo iusta aulam Sancti Claudii, de una parte de termino de fiduciale ebreo».
T. Leg., fol. 267.
59 (1047)
Assur Díaz concede a la sede de Santa María el monasterio de San Román, edificado por él en el solar situado junto a la puerta Cauriense, arrimado al muro antiguo de la ciudad, que había recibido de Fernando I y doña Sancha por sus buenos servicios.
Arch. Cat. León, núm. 1.352.
60 (1055)
Se declara que las reliquias de Santa Cecilia se hallaban «in cimeterio in civitate Legionensi foras minitionem muri ad partem occidentalem non longe Monasterio Sancti Adriani adhaerente Arcisterium Sancti Michaelis, decurrente rivulo Vernisga».
Risco, Iglesia de León, 94.
____________
* Los números que dentro de cada texto acompañan a cada corte o solar corresponden a los del registro del plano y a los del plano mismo.
* Escalona, siguiendo un diploma de enero del mismo año, en que Ramiro III concede sólo el monasterio de San Andrés, copia: «a parte Oriente ad illam portam sante Marie regula».
* Para fijar estas cortes en el plano he, tenido en cuenta que aún se sitúa por los conocedores de las tradiciones leonesas un palacio de doña Urraca en el lugar donde lo coloco en el croquis.