indice imprimircerrar
 
   
 
   


 

COLECCIÓN DOCUMENTAL (51 - 75)

51

1210, octubre, 26. Letrán.

Inocencio III concede al monasterio de Santa María de Sandoval el privilegio de que pueda solicitar ante cualquier juez que determine en los asuntos que afecten al monasterio.

A.  AHN, Clero, carp. 993-22. Perg., 248 × 285 mm. + 21 de plica; escr. minúscula gótica de cancillería pontificia; buena conservación; con sello de plomo pendiente, con la leyenda: Innocentivs papa iii. En el dorso: «Priuilegio del papa Innocencio 3 para que se pueda pedir ante qualquier juez cosas que tocaren a este monesterio y sacar por ello carta de excomunión si no se las diere las dichas cosas. En 7 calendas nobembris, anno 13».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 93-95, núm. 46.- Domínguez Sánchez, Documentos pontificios de la diócesis de León, 196-197, núm. 134.

Innocentius episcopus, seruus seruorum Dei, venerabilibus fratribus Legionensis, Ouetensis, Zamoranensis et Astoricensis episcopis et dilectis filiis / abbatibus, prioribus, decanis, archidiaconis et aliis ecclesiarum prelatis in Legionense, Ouetense, Zamoranense et Astoricense diocesibus constitutis. Salutem et apostolicam benedictionem. /3 Non absque dolore cordis et plurima turbatione didicimus quod ita, in plerisque partibus, ecclesiastica censura disoluitur et canonice sententie seueritas eneruatur, ut uiri / religiosi et hii maxime qui per Sedis Apostolice priuilegia maiori donati sunt libertati passim a malefactoribus suis iniurias sustineant et rapinas diuus uix inuenitur / qui congrua illis protectione subueniat et pro fouenda pauperum innocentia seruitium defensionis opponat. Specialiter autem, dilecti filii, abbas et conuentus monasterii /6 Saltus Noualis, Cisterciensis Ordinis, tam de fre­cuentibus iniuriis quam de ipso cotidiano defectu iustitie conquerentes vniuersitatem uestram litteris petierunt apostolicis excitari, / et ita, uidelicet, eis in tribulationibus suis contra malefactores eorum prompta debe[...]s magnanimitate exsurgere quod ab angustiis quas sustinent et pressuris uestro possint / presidio respirare. Ideoque vniuersitati uestre per apostolica scripta mandamus atque precipimus quatinus illos qui possessiones uel res seu domos predictorum fratrum uel hominum suorum irre/9uerenter inuaserint aut ea iniuste detinuerint que predictis fratribus ex testamento deordenatum re­linquuntur, seu in ipsos fratres contra Apostolice Sedis indulta sententiam excomunicatio/nis aut interdicti presumpserint promulgare uel decimas laborum seu nutrimentorum ipsorum spretis Apostolice Sedis priuilegiis extorquere monitione premissa, si laici fuerint publice / candelis accensis excomunicationis sententia procellatis, si uero clerici uel canonici regulares seu monachi fuerint eos appellatione remota ab officio et beneficio suspendatis neutram rela/12xaturi sententiam donec predictis fratribus plenarie satisfaciant; et tam laici quam clerici seculares qui pro uiolenta manuum iniectione anathematis uinculo fuerint innodati, / cum diocesani episcopi litteris ad Sedem Apostolicam uenientes ab eodem uinculo mereantur absolui. De monachis uero et canonicis regularibus id seruetur, ut si eiusdem clau/stri fratres manus in se iniecerint uiolentas, per abbatem proprium. Si uero unius claustri frater in fratrem alterius claustri huiusmodi presumpserit uiolentiam exercere per in/15iuriam passi et inferentis abbates absolutionis beneficium assequantur etiam si eorum aliqui priusquam habitum reciperent regularem tale aliquid commiserunt propter / quod ipso actu excomunicationis sententiam incurrissent nisi excessus ipsorum esset difficilis et enormis ut pote si esset ad mutilationem menbri uel sanguinis effusionem processum aut / uiolenta manus in episcopum uel abbatem iniecta cum excessus tales et similes siue scandalo nequeant preteriri. Si uero in clericos seculares manus iniecerint, prouitan/18do scandalo imitantur ad Sedem Apostolicam absoluendi villas autem in quibus bona predictorum fratrum uel hominum suorum per uiolentiam detenta fuerint quamdiu ibi / interdicti sententie supponatis.

Datum Laterani, VII kalendas nouembris, pontificatus nostri anno tertiodecimo.

52

1210, octubre, 26. Letrán.

Inocencio III confirma al monasterio de Santa María de Sandoval la exención de diezmos en las tierras que labra.

A.  AHN, Clero, carp. 993-23. Perg., 251 × 242 mm.; escr. minúscula gótica de cancillería pontificia; buena conservación. En el dorso: «Priuilegio de Innocencio 3º sobre los diezmos. Anno 13 para éste. 7 calendas nobenbris».

B.  AHN, Clero, carp. 1001-13. Perg., 664 × 508 mm.; escr. gótica redonda (extracto: «Item vn preuillejo del papa Ynocençio, en pergamino, en latín, de los diezmos desta casa en sus lugares, que todo lo que labraren non paguen diezmo, con sello de plomo e vnos cordones amarillos e colorados»). Véase doc. núm. 337.

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 95-96, núm. 47.- Íd., El dominio del monasterio de Sandoval, 314-315, núm. 7.- Domínguez Sánchez, Documentos pontificios de la diócesis de León, 197-198, núm. 135.

CIT. Pérez-Embid, El Císter en Castilla y León, 256, que data en 1211.

Innocentius episcopus, seruus seruorum Dei, venerabilibus fratribus Legionensis, Ouetensis, Zamorensis et Astoricensis episcopis, et / dilectis filiis abbatibus, prioribus, decanis, archidiaconis et aliis ecclesiarum prelatis in Legionensis, Ouetensis, Zamorensis et Astoricensis diocesibus /3 constitutis. Salutem et apostolicam benedictionem. Audiuimus et audientes mirati sumus quod cum abbati et conuentui monasterii Saltus Noualis, Cisterciensis Ordi/nis a patribus et predecessoribus nostris concessum sit, et a nobis ipsis postmodum indultum et etiam confirmatum, ut de laboribus quos propriis manibus / aut sumptibus excolunt nemini decimas soluere teneantur, quidam ab eis nichilominus contra Apostolice Sedis indulgentias decimas exigere et extorquere /6 presumunt, et praua ac sinistra interpretatione apostolicorum priuilegiorum capitulum peruerientes asserunt; de noualibus debere intelligi ubi noscitur de labori/bus esse scriptum. Quoniam igitur manifestum est omnibus qui recte sapiunt interpretationem huiusmodi peruersam esse et intellectui sano contrariam cum / secundum capitulum illud a solutione decimarum, tam de terris illis quas deduxerunt uel deducunt ad cultum quam de terris etiam cultis quas propriis manibus /9 aut sumptibus excolunt, liberi sint penitus et inmunes ne ullus contra eos materiam habeat malignandi. Vniuersitati uestre per apostolica scripta precipiendo man/damus quatinus omnibus parrochianis uestris auctoritate apostolica prohibere curetis ne a memoratis fratribus de noualibus uel de aliis terris quas propriis / manibus uel sumptibus excolunt seu de nutrimentis animalium ullatenus decimas presumant exigere uel quomodolibet extorquere. Quia uero non /12 est conueniens uel honestum ut contra Sedis Apostolice indulgentias temere ueniatur que obtinere debent, inuiolabilem firmitatem mandamus / uobis firmiterque precipimus ut si qui monachi, canonici, clerici uel laici contra priuilegia Sedis Apostolice memoratos fratres super decimarum exactione / grauauerint laicos excommunicationis sent[e]ntia percellentes monachos, canonicos siue clericos contradictione, dilatione et appellatione cessantibus ab of/15ficio suspendatis, et tam excommunicationis quam suspensionis sententiam faciatis usque ad dignam satisfactionem inuiolabiliter obseruari. / Ad hec presentium uobis auctoritate precipimus quatinus si quis eorumdem parrochianorum uestrorum in sepedictos fratres uiolentas manus iniecerit, eum / accensis calendis, excommunicatum publice nuntietis et tamquam excommunicatum faciatis ab omnibus cautius euitari donec eisdem fratribus congrue satisfaciat, /18 et cum litteris diocesani episcopi rei ueritatem continentibus apostolico se conspectui representet.

Datum Laterani, VII kalendas / nouembris, pontificatus nostri anno tertio­decimo.

53

1210, noviembre, 5.

Estefanía, hija de Pedro Villarín, vende al maestro Juan toda la heredad que le pertenece de su padre en Valdeandrino por siete maravedís y medio y el rédito que anualmente había de pagar por la villa de Sahelices mientras éste la poseyera.

A.  AHN, Clero, carp. 993-24. Perg., 215 × 130 mm.; escr. pregótica; buena conservación. En el dorso: «Magister Iohannes. De Palazuelo et de Ualdeandrino. Valdeandrino. Era I mill CCª XLª VIIIª».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 96-97, núm. 48.

(Christus) In Dei nomine. Ego, dompna Stephania, tibi, magistro Iohanni, facio cartulam uendicionis de quanta hereditate pertinet ad me de patre meo, Petro / Uillarin, et debeo habere in Ualle Andrino iure hereditario, pro VII morabotinis et dimidio et pro reditu uniuscuiusque anni dum /3 habueritis uillam Sancti Felicis quem uobis debeo exibere. Vendo itaque uobis et concedo pro isto precio et sum paccata pro precio et albaroc, et nichil / remansit pro dare.

Si quis, atque de meis uel de extraneis, istam cartam ex me uobis factam et in concilio legitime de Castellanos roboratam / frangere uel mutare uoluerit, sit maledictus et excomunicatus et cum Iuda traditore [in] inferno dampnatus, et insuper pectet in /6 coto C morabotinos et istam hereditatem dupplatam in tali loco cum tali labore, uobis uel uocem uestram pulsanti.

Facta carta nonas / nouembris, era Mª CCª XL VIII. Regnante rege Alfonso, cum uxore sua, regina Alienor, et cum filio suo infante / Ferdinando, in Toleto et in Castella. Maiordomus curie est Gondisaluus Rodericus (sic). Maiorinus est Garsias Roderici. Alfonso Martino, tenente /9 Ceia. Merinis 27 in Ceia: Arnaldo de Alfonso Martini; et de Alfonsi Telli, Dominico Facundi. Roderico, episcopo in Legione. Abbate in / Sancto Facundo, Guilielmo. Maiorinis in uilla Sancti Facundi, Facundo Piscatore et Petro Caballero Abbati. Sagiones: Iohanne Figulo / et Petro Sutore.

Qui presentes fuerunt et uiderunt et audierunt:

/12 (1ª col.) Martinus Monazino conf. Petrus Ossorez conf.- Dominicus Uermeio conf. Iohannes Ordonet conf.- Dompnus Pelagius, iernus de domna Iuliana conf.- Dompnus Rugel 28 de Castellanos conf.

/ (2ª col.) Dompnus Ysidorus, presbiter, conf.- Dompnus Iohannes, presbiter, conf.- Dominicus Ruph(us)us conf.- Ienuarius, filius eius, conf.

/ (3ª col.) Petrus Comedor conf.- Iohannes de Lama conf.- Petrus Pardo conf.- Petrus Ysidori conf.

/15 (4ª col.) Martinus Abbas conf.- Martinus Lupi conf.- Stephanus conf.- Dominicus Pelagii conf.

/ (5ª col.) Iohannes Lupi Diela 29 conf.- Dominicus Moratiel de Calza conf.- Dominicus Barba conf.- Iohannes Oueiero conf.

/ Ego, dompna Stephania, que hanc cartulam fieri iussi uobis, magistro Iohanni, roboro et confirmo in manibus uestris et hoc signum facio (signum).

/18 Petrus scripsit et conf.

Dompnus Uincencius conf. Martinus Mozot conf. Dompnus Adan conf. Rodericus Gondisalui conf. Iohannes de Poblacion conf. / Ferdinandus Iohan­nis conf.

54

1211, enero.

La condesa Sancha, con el consentimiento de sus hijos, concede al monasterio de Santa María de Carracedo y a su abad y monjes la iglesia de Villarroañe, por remedio de su alma y del conde Fruela Ramírez. Dona dicha iglesia con la condición de que nunca sea vendida ni transferida ni entregada a ningún monasterio ni mílite ni otra persona ninguna.

A.  AHN, Clero, carp. 994-1. Perg., 323 × 130 mm.; escr. pregótica; buena conservación. En el dorso: «Era I mill CCª XLª IXª, año 1211. La condesa doña Sancha da la yglesia de Villa Rroañe al monasterio de Carrazedo». La razón de que este doc. se encuentre en la colección del monasterio se explica, en parte, con la ya ofrecida en el caso del doc. núm. 1 de la carp. 993 (Véase doc. núm. 30); pero además puede añadirse que, según lo anotado en la relación de documentos del monasterio citada en varias ocasiones (carp. 1001-13. Véase doc. núm. 337), se da noticia de la existencia de un doc., hoy no conservado, según el cual el monasterio de Santa María de Carracedo entregó todo lo que poseía en Villarroañe a Santa María de Sandoval: «Item vna carta, en pergamino, en rromançe, del abbad de Carrazedo, cómmo dio su poder a frey Alonso, su monje, para que entregase e diese a esta casa todo lo que el monasterio tenía en Villarruanno».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 97-98, núm. 49.

In nomine Domini. Cum in hac peregrinatione quispiam offendat in pluribus hoc inter cetera mater ecclesia contra delictum quasi precipuum inuenit antidotum ut elemosinis unusquisque dum superest redimat quod deliquit. / Qvapropter ego, comitissa domna Sancia, cum consensu et uoluntate filiorum meorum, do atque concedo monasterio Sancte Marie Carrazeti et domno amico abbati et fratribus ibi Deo seruientibus, ecclesiam /3 de Uilla Roania imperpetuum absque ulla contraditione et inquietudine possidendam, pro remedio anime mee et uiri mei, comitis Froile Ramiri, et parentum meorum. Habeant / et possideant iure hereditario quicquid iuris et dominii in iam dicta ecclesia de Uilla Roania ad me pertinet uel pertinere debet, tali, scilicet, conditione: quod non uendatur / nec aliquo modo a monasterio alienetur nec detur militi uel alicui persone alterius generis in commendam.

Qvicumque igitur, tam ex meo genere quam ex alieno, contra hanc cartam /6 oblationis mee uenire temptauerit, sit maledictus et excomunicatus et cum Iuda traditore in inferno damnatus, et quantum inquietauerit in duplo restituat in loco / consimili, et insuper uoci regie mille aureos pariat, scripto semper in suo robore permanente.

Facta carta sub era Mª CCª XXXXª IXª, mense ianuario. Regnante / rege domno Adefonso in Legione et in toto regno suo. Rvderico, episcopo in Legione. Ruderico Petri de Uilla Luporum, tenente Legionem.

Qui presentes fuerunt: Adefonsus /9 Martini de Uaabia. Dominicus Galegu. Domnus Gundisaluus. Iohannes Bonus. Dominicus Francus. Adan. Ciprianus. Petrus pelagii. Stephanus. Iohannes Francus. Gundisaluus Cipriani. Lubate. / Petrus Iohannis. Iohannes Petri. Iohannes Martini. Rudericus Petri. Iacob Iohannis. Iohannes Petri.

/ (1ª col.) Petrus Papudu, presbiter, ts.- Iohannes Martini, presbiter, ts.- Garsia Martini de Rieru ts.­ Rudericus Martini de Rieru ts.

/12 (2ª col.) Ramirus Froile conf.- Didacus Froile conf.- Veremudus Froile conf.- Rudericus Froile conf.

/ (Entre la columna de testigos y la de confirmantes): Ego, comitissa domna Sancia, hanc cartam donationis mee quam fieri iussi propriis manibus roboro.

/ Petrus Iohannis, monachus, scripsit.

55

1212.

Martín González, juntamente con su mujer, María Muñoz, y su hermana Urraca González, vende al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval toda la heredad que posee en Palacino que heredó de sus padres, Gonzalo Cuerdo y Elvira Fernández, localizada entre Valdesaz, San Juan, Villasinda, Fuentes y Grajal. Recibe por ella cuarenta maravedís en precio, y lo que ambas partes acordaron en roboración, que no se especifica.

A.  AHN, Clero, carp. 994-2. Perg., 245 × 255 mm.; escr. pregótica; afectado por rotura en su margen derecho y por manchas de humedad en su parte superior, que no impiden la lectura del texto, salvo en dos zonas puntuales de la primera y tercera línea del mismo. En el dorso: «Martinus Gundissalui. De Palacino. Era I mill CC L I (sic). Es carta de venta».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 98-100, núm. 50.

(Christus) In Dei nomine. Ego, Martinus Gundissalui, una cum uxore mea, Maria Munionis, et sorore Urraca Gundissalui, / facimus cartam uendi­tionis in perpetuum ualituram uobis, donno Andree, Saltus Noualis ab­bati, omnique conuentui eiusdem loci, /3 tam presenti quam sequuturo, de omni hereditate quam habemus uel habere debemus in uillam quam uocitant Pa­lacino, / ex parte patris et matris nostre, Gundissalui Cuerdo et donne Eluire Fernandi, sicut diuiditur per Uallem Salicis / et Sanctum Iohannem et Uillam Sindam et Fontes et Graiar. Hanc predictam hereditatem cum omnibus per­tinentiis suis, id est, /6 solaribus, ortis, pratis, fontibus andiuisis, uineis, exitibus et cum ingressu et regressu, uendimus uobis, donno Andree, abbati, / et omni uestro conuentui, pro XLª morabitinis, quos nobis iam dedistis, et sumus bene paccati et nichil remansit ad persol/uendum; et in roboratione carte quod nobis et uobis bene complacuit. Nunc igitur predicta hereditas ab hac die in antea sit de /9 iure nostro abrasa uestroque dominio tradita ac confirmata, habeatisque licentiam faciendi ex illa quicquid uolueritis.

Si quis / igitur, de nostro genere uel extraneo, hanc cartam irrumpere temptauerit, iram Dei et regiam indignationem incurrat, et cum / Iuda Domini proditore penas [in] inferni sustineat, et in coto Cm morabitinos persoluat et omnino uoce careat, et hec carta fir/12ma persistat.

Facta carta uenditionis sub era Mª CCª Lª. Regnante rege donno Adefonso, cum regina Helyono/re, in Toleto et in Castella. Regina Berengaria, possidente Ualentiam. Sub mano eius, Gundissaluus Roderici. Dida/cus Auas, tenens motam Ualentie. Villicus Gundissalui Roderici, Sancius Galuan.

Ego, Martinus Gundisalui, una /15 cum uxore mea, Maria Munionis, et sorore Urracca Gundissalui, hanc cartam quam fieri iussimus propriis manibus / roboramus et confirmamus et hoc sig(signum)num facimus.

Qui presentes fuerunt, uiderunt et audierunt:

/ (1ª col.) De Palacino: Petrus Baragan conf.­ Petrus Fernandi conf.­ De Uilla Sinda: Dominicus Michaelis conf.­ Dominicus Ruuio conf.­ Donnus Petrus, filius Nepte, conf.­ De Ualle Salicis: Martinus Pelagii conf.­ Don Lobon conf.­ Iohannes Lupi conf.­ Donnus Petrus conf.­ Rodericus Iohannis conf.­ Dominicus Lupi conf.

/18 (2ª col.) De Sancta Columba: Martinus Gundisalui conf.­ Suuer Gun­disalui conf.­ Gil Ferdinandus conf.­ Martinus Galegus conf.­ Iohannes Cazuro conf.­ Dominicus Palmero conf.­ Garsia Gomet conf.­ Christoforus conf.

56

1212.

Suero González vende al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval toda la heredad que posee en Palacino de herencia de sus padres, así como la suya propia. Recibe en precio por ella treinta y siete maravedís.

Inés, hermana de Suero González, confirma la venta que su hermano Suero González hizo al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval.

A.  AHN, Clero, carp. 994-3. Perg., 320 × 243 mm. + 115 × 110 mm. de la nota con la confirmación de Inés; escr. pregótica; buena conservación; se adjunta cosida la ratificación que de dicha venta hizo Inés, hermana de Suero González. En el dorso: «Escritura y donaçión de Palaçino. Palaçino. Carta de venta de Suero Gundisalui fecha a don Andrés, abbad deste mones­terio, sub era millessima CC L».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 100-101, núm. 51-52.

(Christus) In Dei nomine. Ego, Suerius Gundissalui, facio cartam uen­ditionis in perpetuum ualituram uobis, donno Andree, Saltus Noualis abbati, omnique conuentui eiusdem loci, / tam presenti quam sequuturo, de omni hereditate quam habeo uel habere debeo ex patris mei et matris mee parte in Palacino. Hanc hereditatem, /3 sicut eam pater meus et mater mea habuerunt et ego habeo, uidelicet, cum solaribus, terris, uineis, ortis, pratis, fontibus, aereis, pascuis, exitibus / et omibus pertinentiis suis, uendo uobis, donno Andree, Saltus Noualis abbati, et omni conuentui illius loci, pro terminato precio XXXVII morabotinos, quos michi / iam dedistis, et sum bene paccatus et nichil remansit ad persoluendum. Nunc igitur predicta hereditas sit de iure meo abrasa uestroque /6 dominio tradita ac confirmata, habeatisque licentiam faciendi ex illa quicquid uolueritis.

Si quis igitur, de meo genere uel extraneo, hanc cartam irrumpere / temp­tauerit, iram Dei et regiam indignationem incurrat, et cum Iuda proditore Domini penas inferni sustineat, et in coto quingentos morabotinos persoluat, et / predictam hereditatem duplatam in tali uel meliori loco reddat, et omnino uoce careat, et hec carta firma persistat.

Facta carta uenditionis sub /9 era Mª CCª L. Regnante rege donno Ade­fonso, cum regina Helyonore, in Toleto et in Castella. Regina Berengaria, possidente Ualentiam. / Sub manu eius, Gundissaluus Roderici. Petro Munio­nis et Fernando Munionis, tenentes motam Ualentie. Villicus Gundissalui Roderici, Sancius / Galuan.

Ego, Suerius Gundissalui, hanc cartam quam fieri iussi propriis manibus roboro et confirmo et hoc sig(signum)num facio.

Qui /12 presentes fuerunt, uiderunt et audierunt:

/ (1ª col.) De Palacino: Donnus Petrus Ecclesie conf.- Petrus Baragan conf.- Donnus Didacus, et frater eius Apparicius, conf.- Donnus Pelagius Ortolanus conf.

/ (2ª col.) De Ualle Salicis: Petrus Roderici, presbiter, conf.- Fernandus Petri, presbiter, conf.- Rodericus Iohannis conf.- Donnus Aprilis conf.- Donnus Petrus, filius Michaelis Teiado, conf.- Iohannes Lupi, et frater eius Dominicus Lupi, conf.- Martinus Pelagii conf.- Rodericus Aprilis, puer, conf.- Rodericus de Uega conf.- Kema de Uilla Grat conf.

/15 (3ª col.) De Uilla Sinda: Donnus Benedictus, presbiter, conf.- Domi­nicus Michaelis conf.- Dominicus Ruuio conf.- Donnus Iohannes de la Fonte conf.- Petrus Pardo conf.- Iohannes Caluo conf.- Iohannes Stephani conf.

/ (En nota cosida al documento): Hec sunt nomina bonorum hominum qui interfuerunt / quando donna Agnes roborauit cartam quam Suerius /18 Gundissalui, frater eius, fecit abbati donno Andree et con/uentui Saltus Noualis de omni hereditate quam habebant / in Palacino, quam uendidit Suerius Gundissalui pro XXXVII /21 morabitinis:

/ (4ª col.) Iohannes Iohanni, presbiter, conf.- Saluador, presbiter, conf.- Michael Ruuio conf.- Michael de la Era conf.- Iohan­nes Reuixado conf.- Petrus Abbat conf.- Cazuro conf.- Martinus Gundissalui conf.

57

1213.

Marina dona al abad Andrés y al monasterio de Santa María de San­doval, para la salvación de su alma y la de sus padres, toda su heredad de Palacino, así como se divide por los términos de Villasinda, San Pedro, Grajal y Valdesaz. Recibe, en roboración de la carta, diecinueve maravedís.

A.  AHN, Clero, carp. 994-4. Perg., 260 × 145 mm.; escr. pregótica; buena conservación. En el dorso: «Donación de donna Marina. De Palacino. Era I mill CC L I, año 1 mill 213».

B.  AHN, Clero, carp. 1001-13. Perg., 664 × 508 mm.; escr. gótica redonda (extracto: «Item vna donaçión, en pergamino, en latín, que hizo donna Marina de todo lo que tenía en Palaçino»). Véase doc. núm. 337.

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 101-102, núm. 53.

(Christus) In Dei nomine. Ego, donna Marina, ob remedium anime mee et parentum meorum, facio cartam donationis in perpetuum ualituram uobis, donno Andree, Saltus Noualis abbati, et omni / conuentui eiusdem loci, tam presenti quam sequuturo, de omni hereditate quam habeo uel habere debeo in uilla quam uocant Palacinum, cum omnibus pertinentiis suis, id est, cum solaribus, /3 domibus, ortis, pratis, linaribus, fontibus, terris, uineis, andiuisis, ingressu et regressu. Hanc predictam hereditatem, sicut diuiditur per Uillam Sindam et Sanctum Petrum et / Graiar ac Ualdesalze, do uobis, donno Andree, Saltus Noualis abbati, et omni conuentui, ob remedium anime mee ac parentum meorum, et accipio a uobis, in roboratione / carte, XIX morabotinos, quos mihi iam dedistis, et sum bene paccata et nichil remansit ad persoluendum. Nunc itaque predicta hereditas ab hac die in antea sit de iure /6 meo abrasa uestroque dominio tradita ac confirmata, habeatisque licentiam faciendi ex illa quicquid uolueritis.

Si quis igitur, de meo genere uel extraneo, hanc cartam frangere / temp­tauerit, iram Dei et regiam indignationem incurrat, et cum Iuda proditore Domini [in] inferni penas sustineat, et in coto Cm marcas argenti, uobis uel uoci uestre / pulsanti, persoluat, ac predictam hereditatem in tali uel meliori loco dupplatam reddat, et funditus uoce careat, et hec carta firma persistat.

Facta car/9ta donationis sub era Mª CCª L Iª. Regnante rege Adefonso in Legione, in Gallecia, in Asturiis et in Strematura. Roderico Aluari, in Legione episcopante. / Aluaro Gutterrii, in domo regis maiordomante. Lupo de Lamas, quamuis defunctus turres Legionis tenente. Fernando de Morella ac donno Aprili / et Ysidoro Octaba, in Legione iudicantibus.

Ego, donna Marina, hanc cartam quam fieri iussi propriis manibus roboro ac confirmo et hoc sig(signum)num /12 facio.

Qui presentes fuerunt, uiderunt et audierunt:

/ (1ª col.) De Uilla Sinda: Dominicus Roo conf.- Dominicus Michaelis conf.- Petrus Iohannis conf.- Donnus Sebastianus conf.

/ (2ª col.) De Graiar: Fernandus Martini conf.- Donnus Geruasius conf.- Dominicus Xemenez conf.- Dominicus Dominici conf.- Dominicus Iohannis conf.- Rodericus Martini conf.

/15 (3ª col.) De Fontes: Petrus Lozano conf.- Rodericus Petri conf.- Petrus Sancii conf.- Petrus Michaelis conf.

58

1213.

Inés, juntamente con su hijo, Rodrigo Fernández, y sus hijas, Urraca Fernández y María Fernández, vende al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval la heredad que posee Palacino. Recibe por ella en precio cincuenta maravedís, más otros cuatro en roboración.

Rodrigo Fernández confirma posteriormente la venta que su madre hizo al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval.

A.  AHN, Clero, carp. 994-5. Perg., 345 × 220 mm.; escr. pregótica documental; buena conservación; el pergamino es de forma irregular, al aprovecharse como soporte la parte de la piel del animal más cercana al cuello. En el dorso: «Carta de vendiçión de lo de Palaçino. Palacino. Carta venditionis domine Agnetis. Era Iª mill CCª Lª Iª. Facta domno Andree, abbati, huius monasterii».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 103-104, núm. 54.

(Christus) In Dei nomine. Ego, domna Agnes, una cum filio meo, Ro­derico Fernandi, et filiabus, Urraca Fernandi et Maria Fernandi, facimus cartam uenditionis in perpetuum ualituram uobis, domno Andree, abbati Saltus Noualis / ac omni conuentui eiusdem loci, tam presenti quam sequuturo, de omni hereditate quam habemus uel habere debemus in uilla quam uocant Palacino, cum omnibus pertinentiis suis, scilicet, cum solariis, domibus, ortis, pratis, /3 linariis, fontibus, terris, uineis, andiuisis et cum ingressu ac regressu. Hanc hereditatem uendimus uobis, domno Andree, abbati, et omni conuentui Saltus Noualis, pro terminato precio Lª morabotinis, quos nobis iam dedistis, et sumus bene / paccati et nichil remansit ad persoluendum, et, in roboratione carte, IIIIor morabotinis. Nunc itaque predicta hereditas ab hac die et deinceps sit de iure nostro abrasa uestroque dominio tradita ac confirmata, habe/atisque licentiam faciendi ex illa quicquid uolueritis.

Si quis igitur, de nostro genere uel extraneo, hanc cartam frangere temp­tauerit, iram Dei et regiam indignationem incurrat, et cum Datan et Abiron, quos terra uiuos absorbu/6it, penas inferni sustineat, et in coto Cm marcas argenti, uobis uel uestre uoci pulsanti persoluat, et predictam hereditatem in tali uel meliori loco dupplatam reddat, ac funditus uoce careat, et hec carta / firma persistat.

Facta carta uenditionis sub era MªCCª L Iª. Regnante rege Adefonso in Legione, Gallecia, Asturiis ac Strematura. Roderico Aluari, in Legione epis­copante. Aluaro Gutterii, in domo regis / maiordomante. Lupo de Lamas licet defunctus, Legionenses turres tenente. Fernando de Morella, donno Aprili, Isydoro 30 Octaba, iudicibus Legionis existentibus.

Ego, domna Agnes, una cum filio /9 meo, Roderico Fernandi, et filiabus, Vrraca Fernandi et Maria Fernandi, hanc cartam quam fieri iussimus manibus propriis roboramus et confirmamus et hoc sig(signum)num facimus.

/ Qui presentes fuerunt, uiderunt et audierunt:

/ (1ª col.) De Quintana de Xamuz: Fernandus Fernandi conf.- Stephanus, presbiter, conf.- Rodericus Martini conf.- Fernandus Pelagii, diachonus, conf.- Dominicus Ribera conf.- Dominicus Poncii conf.- Petrus Petri conf.- Dominicus Munionis conf.- Petrus Esquierdo conf.- Rodericus Fernandi conf.- Petrus Semiero conf.- Iohannes de Ribas conf.

/12 (2ª col.) De Uilla Sinda: Dominicus Roo conf.- Don Lopeion conf.- Dominicus Michaelis conf.- De Ualle Salicis: Domnus Aprilis conf.- Domnus Petrus Marine Martini conf.- Domnus Rodericus Medieuille conf.- De Graiar: Stephanus Lupi conf.- Petrus Morate conf.- Domnus Dominicus conf.

/ (A la izquierda de la primera columna): Isti steterunt et uiderunt quando Rodericus Fernandi hanc cartam / roborauit ac confirmauit abbati et conuentui Saltus Noualis:

/15 (3ª col.) Abbas Martinus Sancti Uincentii conf.- Dominicus de Castro conf.- Michael de Arraual (de) conf.- Petrus Pontii conf.- Rodericus Fernandi conf.- Fernandus Fernandi conf.- Sancius Garsie conf.

59

1213.

María González, junto a su marido, Pelayo Campana, e hijos, Pedro Peláez, Marina Peláez y Tomás Peláez, dona al abad Andrés y al monasterio de Sandoval toda la heredad que posee en Palacino, según se divide entre Valdesaz, San Juan, Villasinda, Fuentes y Grajal, que heredó de su padre, Gonzalo Cuerdo, y de su madre, Elvira Fernández. Hace la donación en remedio de su alma y la de sus progenitores, y recibe cincuenta maravedís en concepto de roboración.

A.  AHN, Clero, carp. 994-6. Perg., 272 × 183 mm.; escr. pregótica documental; buena conservación. En el dorso: «Maria Gunsissalui et Pelagio Campana. De Palacino. Era I mill CC L I. Hizo esta carta de donación a este monasterio de Sant Doual».

B.  AHN, Clero, carp. 1001-13. Perg., 664 × 508 mm.; escr. gótica redonda (extracto: «Item vna donaçión, en pergamino, en latín, que hizo donna María Gonçales de toda la heredad que ella tenía en Palaçino»). Véase doc. núm. 337.

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 104-105, núm. 55.

(Christus) In Dei nomine. Ego, Maria Gundissalui, una cum uiro meo, Pe­lagio Campana, et filiis, Petro Pelagii et Marina Pelagii et Thoma Pelagii, facimus cartam / donationis imperpetuum ualituram uobis, domno Andree, Saltus Noualis abbati, et omni conuentui eiusdem loci, tam presenti quam sequuturo, de tota hereditate quam /3 habemus uel habere debemus in uilla quam uocitant Palacinum, ex parte patris nostri, Gundissalui Cuerdo, et matris nostre, donne Geloire Fernandi, / sicut diuiditur per Uallem Salicis et Sanctum Iohannem et Uillam Sindam et Fontes et Graiar. Hanc predictam hereditatem cum omnibus pertinentiis s­uis, id est, / cum solaribus, domibus, ortis, pratis, fontibus, ui­neis, terris, andiuisis, exitibus, et cum ingressu et regressu, ­damus uobis, domno Andree, Saltus Noualis abbati, et /6 omni ues­tro conuentui, ob remedium animarum nostrarum et parentum nostrorum. Et in roboratione carte accepimus ex uobis L morabotinos, quos nobis iam dedistis, et sumus bene / paccati et nichil remansit ad persoluendum. Nunc itaque predicta hereditas ab hac die in antea sit de iure nostro abrasa uestroque dominio tradita ac confir/mata, habeatisque licentiam faciendi ex illa quicquid uolueritis.

Si quis igitur, de nostro genere uel extraneo, hanc cartam irrumpere temptauerit, iram Dei et regis /9 terre incurrat, et cum Iuda traditore Domini penas inferni sustineat, et in coto Cm morabotinos persoluat, et predictam hereditatem in tali uel meliori loco duplatam / reddat, et omnino uoce careat, et hec carta firma persistat.

Facta carta donationis sub era Mª CCª L Iª. Regnante rege Adefonso in Legione, / in Gallecia, in Asturiis et in Strematura. Roderico Aluari, in Legione episcopante. Petro Fernandi, in domo regis maiordomante. Lupo de Lamas quam/12uis defunctus turres Legionis tenente. Fernando de Morella et donno Aprili et Isidoro Octaba, in Legione iudicibus.

Ego, Maria Gundissalui, una / cum uiro meo, Pelagio Campana, et filiis, Pe­tro Pelagii et Marina Pelagii et Thoma Pelagii, hanc cartam quam fieri iussi­mus propriis manibus robora/mus et confirmamus et hoc sig(signum)num facimus.

Qui presentes fuerunt, uiderunt et audierunt:

/15 (1ª col.) De Ualdesalze: Donnus Petrus conf.- Donnus Michael conf.- Petrus Barrial conf.- Donnus Dominicus conf.- Lopeion conf.- Ambrox conf.

/ (2ª col.) Fernandus Ferrero conf.- Donnus Uermudius conf.- Didacus Petri conf.

/ (3ª col.) Garsias Michaelis conf.

/18 (4ª col.) De Uilla Sinda 31: Dominicus Roo conf.- Dominicus Michalis conf.- Donnus Benedictus, presbiter, conf.- De Graiar: Fernandus Martini conf.- Donnus Egidius conf.- Donnus Pelagius conf.

60

1215.

Pedro Díaz y su mujer, María García, venden al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval la heredad que poseen en Fuentes de Carbajal. Reciben por ella dieciocho maravedís.

A.  AHN, Clero, carp. 994-7. Perg., 220 × 139 mm.; escr. pregótica documental; buena conservación, aunque el pergamino tiene dos agujeros en su parte inferior que no afectan a la parte escrita del mismo. En el dorso: «Petrus Didaci. De Fontes. Carta de venta de tierras y viñas de Fuentes a este monesterio. Era I mill CC L III».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 105-106, núm. 56.

In Dei nomine. Ego, Petrus Didaci, et uxor mea, Maria Garcia, facimus cartam uendicionis, in perpetuo ualituram, uobis, domino / Andree, abbati Saltusnoualis, atque eiusdem loci conuentui, tam presenti quam secuturo, de tota nostra hereditate quam habemus /3 uel habere debemus in Fontibus de Carualar, hoc est, terris, uineis, casis, solis populatis et non populatis, ortis, areis, montibus, fon/tibus, et cum omnibus diuisis suis, cum egressibus et regressibus suis. Hanc hereditatem prenomina[ta]m uendimus et concedimus / uobis pro X et VIII morbitinis, quos iam tradidistis nobis et sumus inde bene pacati, et de precio nichil remansit ad /6 pacandum. Sit itaque hec hereditas a nobis remota et abrasa uobisque tradita et confirmata, habeatis licenciam / uendendi, donandi, faciendique ex ea quicquid uobis placuerit.

Si quis contra hoc factum nostrum uenerit, sit ma/ledictus et excomu­nicatus, et cum Iuda traditore Domini [in] inferno dampnatus, et insuper XL persoluat morbitinos pul/9santi uocem huius carte, et hereditatem duplatam in tali loco uel in meliori.

Facta carta sub era Mª CC L IIIª. / Domina Berengaria regina, tenente Ualenciam.

Ego, Petrus Didaci, et uxor mea, Maria Garcia, hanc cartam / quam fieri iussimus manibus nostris roboramus et hoc (signum) facimus.

Qui presentes fuerunt et audierunt: /12 prior Petrus Lupi. Frater Guterrius. Frater Michael de la Boari. Frater Gil. Frater Symon. Martinus Pachon, presbiter. / Domnus Benedictus. Dominicus Toston. Iohannes Anxo. Domnus Rodericus. Dominicus Maurus.

De Maiorica: Petrus Michaeli.

/ De Sancto Laurencio: Martinus Abril. Giraldus 32 de Cunca. Iohannes de Gaton. Petrus Laura Trigo.

61

1224.

Álvaro Rodríguez, apodado Diablo, junto con su mujer, Elvira Meléndez, dona, en remedio de sus almas y las de sus padres, al abad Andrés y al monasterio de Santa María de Sandoval el lugar conocido como La Vega, en el territorio y alfoz de Rueda.

A.  AHN, Clero, carp. 994-7 bis. Perg., 322 × 198 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. En el dorso: «Donaçión de la Vega. Donatión de la Vega por Áluaro Rodríguez, cognomento Diaboli, dice dos vezes, dice el Tumbo, quiere decir de Áualos. Del lugar con todos los vassallos et cetera. Lo qual no se possee. Era millessima CCª LXª IIª, año 1224».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 106-107, núm. 57.

(Christus) In Dei nomine et eius gracia. Ego, Aluarus Roderici, cognomento Diaboli, pariter cum uxore mea, domna Geloira Melendi, ob remedium animarum nostrarum et parentum nostrorum, damus et concedimus uobis, domno / Andree, abbati Saltus Noualis, et omni conuentui ipsius loci, tam presenti quam secuturo, propter bonum seruitium quod ibi iugiter Deo fa­mulatur, locum nostrum qui dicitur La Vega, que est in territorio et in /3 alfoz de Roda: vassallos, solares, domos, ortos, arbores, pratos, terras, vineas, cum fontibus, montibus, pascuis, diuisis, vallibus cultis et incultis, ingresibus et regresibus, aquis, piscariis, / molernis et molendinis, ecclesia et omnia alia nobis in predicto loco pertinencia, vt ab hac die et deinceps supradictum locum sit de iure nostro abrasum uestroque dominio traditum atque confir/matum, habeatisque potestatem faciendi ex illo quicquid uolueritis, vendendo, inpignorando, alienando, uel eciam commutando.

Si quis itaque, de nostro genere uel extraneo, hanc cartam /6 nostre donacionis et confirmacionis frangere uoluerit, iram Dei et regis terre incurrat, et cum Iuda Domini traditore penas inferni sustineat, et in coto mille mo­rabotinos persoluat, et periudicium / quod in dicto loco fecerit predicto abbati et conuentui duplicatum soluat uocemque funditus perdat, atque hec carta firma permaneat.

Ego, Aluarus Roderici, cognomento Diaboli, una cum uxore / mea, domna Geloira Melendi, vos, iam dictum abbatem, in persona propria et nomine iam dicti uestri monasterii, in corporalem possesionem ponimus et hanc cartam quam fieri iussimus manibus propriis ro/9boramus ac confirmamus et hoc sig(signum)num facimus.

Qui presentes fuerunt et audierunt et uiderunt: pontifex Legionis, Ro­dericus Aluari conf. Donnus Iacobus, thesaurarius / eius, conf. Petrus Iohannis, canonicus, conf. Iohannes Nariz, canonicus, conf. Dominicus Iohannis, ca­nonicus, conf. Gundisaluus Cundisalui conf. Isidorus Martini conf. Guterrius Martini conf. Magister Iohannes / conf. Rodericus Iohannis conf. Petrus Aprilis conf. Garsias Piscator conf.

Facta carta et confirmata et in nostri presencia supradictorum testium roborata sub munimine signi domni Stefani Petri, /12 scriba regis, sub era Mª CCª LX IIª. Rege Adefonso, regnante in Legione, Gallecia, Asturiis atque Strematura. Regina Berengaria, possidente Valenciam. Roderico Aluari, Le­gione episcopante.

/ Donnus Stefanus Petri qui (signum) notaui et scripsi.

62

1226, febrero, 2.

Gómez Díaz, juntamente con sus hijos e hijas, Diego Gómez, García Gómez, Pedro Muñoz, Marina Gómez y Rodrigo Gómez, vende al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval toda la heredad que posee en Corrales. Recibe por ella treinta maravedís y, en concepto de roboración de la carta, lo que a ambas partes convino, que no se especifica.

A.  AHN, Clero, carp. 994-7 ter. Perg., 268 × 211 mm.; escr. gótica documental; regular conservación, con ligeras manchas de humedad que no impiden, pero sí dificultan, la lectura de las cinco primeras líneas del doc. En el dorso: «De corrales. Gomez Didacus. Carta de venta de ciertas heredades en Corrales. Era I mill CC XL IIIIº».

B.  AHN, Clero, carp. 1001-13. Perg., 664 × 508 mm.; escr. gótica redonda (extracto: «Item otro preuillejo, en pergamino, en latín, de la donaçión de Corrales»). Véase doc. núm. 337.

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 108-109, núm. 58.

(Christus) In Dei nomine et eius gracia. Ego, Gomez Didacus, una cum filiis et filiabus meis, scilicet, Didacus Gomez, Garsias Gomez, Petrus Munio, Marina Gomez, / Rodericus Gomez, facimus kartam uendicionis in perpetuum ualituram uobis, dompno Sancio, abbati Saltus Noualis, et omni conuentui eiusdem loci, tan presenti quam /3 secuturo, de omni hereditate quam ha­bemus uel habere debemus in Corrales, scilicet, domibus, solaribus populatis et depopulatis, ortos, ecclesia, terras, uineas, pratos, / montes, diuisas, arbores fructuosas et infructuosas, pascuis, cum ingressu et egressu et cum omnibus pertinentiis suis. Hanc predictam hereditatem damus / uobis pro terminato precio: XXXta morabotinis quos nobis iam dedistis, et sumus bene pacati et nichil remansit ad persoluendum. Hac supradicta hereditate damus uobis, ut ab ac /6 die et deinceps sit de iure nostro abrasa uestroque dominio tradita et confirmata, habeatisque licentiam faciendi ex illa quiquid uolueritis.

Si quis igitur, de genere / nostro uel extraneo, hanc kartam confringere temptauerit, sit maledictus et excomunicatus, et cum Datan et Habiron, quos terra uiuos absorbuit, penas in / inferno sustineat, et in coto huius karte LXª morabotinos persoluat, et hanc hereditatem in tali uel meliori loco duplatam redat, et hec carta firma semper perma/9neat.

Sub era Mª CCª LXª IIIIª, quarto nonas febroarii. Regnante rege Adefonso in Legione et in Gallecia, in Asturiis et in Stremadura. / Signifer regis, Fernandus Sancii. Roderico, in Legione existente episcopo. Mansellam tenentibus, Ramiro Froyla et frater eius Didacus Froyla.

/ Ego, Gomez Didacus, una cum filiis et filiabus meis, Didacus Gomez, Garsias Gomez, Petrus Munio, Marina Gomez, Rodericus Gomez, hanc cartam /12 quam fieri iussimus propriis manibus roboramus et confirmamus et hoc (signum) facimus.

Et in roboratione huius carte, quantum nobis et uobis complacuit.

Qui presentes fuerunt, / uiderunt et audierunt: Gundisalus Ordoni, miles, conf.

/ (1ª col.) De Sancti Bartolomei: Domnus Ciprianus, presbiter, conf.- Petrus Pelagii conf.- Martinus Dominici conf.- Iohannes Martin, uaquero, conf.- De Modino: Dominicus Iohannis conf.- Dominicus Sobrino, de Sancti Petri de Fon Cuaiada conf.- Iohannes de Colle conf.- Stephanus, monacus Saltus Noualis conf.

/15 (2ª col.) De Ual Porquero: Iohannes Nicolai, presbiter, conf.- Lupus Petri de Portiga conf.- Filius eius Rudericus Lupi conf.- Pelagius, clericus, conf.- Petrus Cabrero conf.- Dominicus Mathei, clericus, conf.- Gregorius de Candanedo, clericus, conf.- Petrus Gomez conf.

/ (Bajo la segunda columna de confirmantes): Petrus Tauri qui notuit.

63

1229, diciembre, 3. Mayorga.

Noticia de la concesión de Alfonso IX al monasterio de Santa María de Sandoval para que «pudiese recoger las aguas para regar las heredades que tenía desde Porma hasta Sandoval, como disponía el fuero de León, sin que en ello se le pudiese poner enbarazo alguno».

B.  AHN, Clero, carp. 1002-21. (Extracto). Cuaderno de papel de 12 ff.; escr. humanística; buena conservación. Incluida en la confirmación que de la concesión de Fernando III (1231, mayo, 20), véase doc. núm. 68, hizo Felipe V (Madrid, 29 de marzo de 1713).

 

64

1230, junio, 9. Mansilla de las Mulas.

Diego Fruela, «dominans in Manssella et Rroda», dona al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval, para remedio de su alma, el lugar de Villomar y la granja de Villamoros de Ribaesla, con los molinos de Villalquite, concediéndoles que puedan tomar agua del río Esla, desde Rueda hasta Villomar, para servicio de los molinos y para regar sus heredades en Villamoros y la granja de Ribaesla.

B.  AHN, Clero, carp. 1000-15. Perg., 345 × 265 mm.; escr. gótica redonda; regular conservación. Traslado sacado por el notario Rodrigo Díez de Riero, el 31 de diciembre de 1437. Véase doc. núm. 286.

In Dei nomine, amen. Sit cuntis notum quod ego, domnus Didacus, dominans in Manssella et Rroda, /21 pro salute anime mee, concedo et mando Deo et uobis, domno Sancio, abbati Saltus Noualis, et conuentui eiusdem, locum meum de Villa Omar et grangiam de Villa Mauros de Rripa d’Esla, cum molendinis de Villa Alquite, ut teneatis et possideatis, / uos et suscessores vestri, cum terris, vineis, pratis, pascuis, rriuis, molendinis et molernis, aquis, cum fontibus et montibus, cum arboribus fructiferos et sine fructu, cum ortos, sothos, planos, domos, vasallos, solares populatos et dispopulatos, cum terminis / et pertinenciis eorum, cum ecclesiis et diuisis. Et quod prendatis aquam de Esla a Rroda usque ad Villam Omar per ubicumque uobis manus dederit et placuerit ad seruicium dictorum molendinorum et ad rigandum hereditates vestras in predicto loco et gran/24giam, sicut forum Manselle se abet. Hec omnia supradicta do uobis uestrisque suscessoribus ad tenendum, vendendum, inpignorandum et eciam commutandum.

Si quis, de meo uel extraneo genere, hanc meam espontaneam donacionem infringere atempta/uerit, omnipotentis Dei iram incurrat, et pro temerario ausu regie parti mille aureos persoluat, et quantum inuaserit in duplum restituat, et careat uoce, carta nichilominus in suo robore permaneat.

Ffacta carta apud Manssellam, / per manu Alfonsi, domini regis scriptoris, V idus iunii, era Mª CCª LXª VIIIª. Rregnante rege domno Adefonso in Legione et Gallecia. Infante domno Petro, maiordomo domini regis, tenente Legionem, Taurum, Zamoram, Strematuram, Transserram.

/27 Ego, domnus Didacus Frola, hanc chartam quam fieri iussi propriis manibus roboro adque confirmo et hoc signum facio.

Presentibus testibus qui uiderunt et audierunt quando hoc donacio fuit facta et confirmata: Rrodericus, Legionensis episcopus, conf. Nunone /, Astoricensis episcopus, test. Domno [...] [...]rnandi, signifero domini regis, tenente Astoricam, Maioricam, Ouetum et Beneuentum, test. Domno Petro Petri, magistro sclarum Auriensi, canonico Conpostellano, existente domini regis cancellario, test.

De / monasterio Saltus Novalis: J[ohannes], prior, test. Petrus, suprior, test. Andreas, cellarius, test. Iohannes, portarius, test.

De Manssella: Isidorus Michael, presbiter, test. Iohannes Pelagii, iudex, test. Martinus Petri, iudex, test. Dominicus Bone/30ti, merinus, test. D[...] [...]onsus, presbiter, test. Petrus Alfonsi, test. Didacus Valentini, test. Dominicus Mathei, test.

Ego, Alfonsus, domini regis scriptor, qui in omnibus supradictis, vna cum supranominatis testibus, presens fui, audi/ui et vidi, et hoc scriptum scripsi et feci.

65

1230, agosto, 29.

La condesa Sancha Fernández, juntamente con sus hijos, Ramiro, Diego, Rodrigo y Teresa Fróilaz, concede al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval el derecho de propiedad que le pertenece de la heredad de Corrales. Hace la donación por su alma y las del conde Froila, su marido, y su hijo Bernardo.

B.  ARChVa., Pleitos Civiles, Lapuerta, Caja 2991-1. Papel. Traslado sacado en el monasterio de Santa María de Sandoval, el 10 de octubre de 1579, por el escribano Diego Salcedo, incluso en los autos del pleito que trataron, en 1650, el abad y monjes del monasterio de Santa María de Sandoval, de una parte, y Beatriz de Toledo, marquesa de Astorga, curadora de Diego Álvarez Osorio, marqués de Astorga, de la otra, sobre la posesión de Valsemana, Corrales, Juncosa y Hontoria.

Quod factum est in tempore ne labatur cum tempore ideo tenaci scrip­turarum est memoriæ commendandum, inde notum sit omnibus, tam pre­sentibus quam futuris, quod ego, dona Santia Fernandi, cometissa, vna cum filiis meis, dono Ramilo et dono Didaco et dono Roderico Frola et dona Theresia Froila, pro anima mea et pro anima egressi mariti mei bonæ memoriæ, comitis incliti doni Frola, sed et pro anima dilecti filii mei doni Bernardi, Deo et vobis, dono Sanctio, abbati presenti Saltus Noualis, et toti conuentui eiusdem monasterii omnibusque sucesoribus vestris, de sana et integra me­moria et bona voluntate mea do et concedo iure hæreditario inperpetuum posidendum hæreditate illam totam de Corrales quam habuit et habere debuit prædictus maritus meus ibidem et quam ego post mortem eius mihi comparaui, totam inquam hæredita[te]m illam quam iam in dicto loco ego habeo et habere debeo, quoquo modo, videlicet, eclesiam et diuissam, terras cultas et incultas, solares populatos et non populatos, vineas cultas et incultas, hortos et arbores, fontes et montes, prata et pascua, ingressus et egressus totus et terminos, videlicet, de arca que¸ dicitur Luguera, sicuti vadit ad maranum que dicitur de Solare Fundario, sicut vadit ad arcam de Solare Fundario et deinde ad arcam de vale de voca valis Sancte¸ Marie¸, et inde vsque ad quandam arcam valis de Nocale, et deinde quomodo vadit ad arcam de Lacuna Breciniis, sicuti vadit arcam de Pedroso; et deinde vadit tota carreria sursum vsque ad fontem de Adcio, et deinde vadit ad incrucijadas de Sancta Eufemia, et deinde quomodo vadit tota lomba sursum et vadit tangere in arcam de Gramedo, et deinde ad petram de Serna, et deinde venit lomba deorsum ad arcam de vale Burio et venit tangere in arcam de la encrucixada quæ diuidit cum vale Pereario, et deinde venit vsque ad arcam de vale Tauro, quæ diuidit cum Sancto Bartolomæo, et deinde ad arcam quæ est supra buccam de La Franca, et deinde ad arcam de La Iugaria, vbi primo inceperat. Omnesque directuras et pertinentias eiusdem ita est ab isto die in perpetuum tota a me penitus sit abrrasa et vestro dominio sicut meo huc vsque in omnibus et per omnia sit subiecta vt faciatis de illa vos, prædicti abbatis, et conventus vestri que posteri totam vestram voluntatem in donando, vendendo, im­pignorando vel eam concambiando, et quidquid vobis de ea facere placuerit faciendo.

Si quis autem, tam de nostris quam de estraneis, hanc cartam donationis infringere vel diminuere seu sæpedicto fratres super hoc aliquatenus atten­tauerit perturbare, iram Dei omnipotentis incurrat eum que cum Iuda, Dathan et Abiron pœna puniat æternali et regi terre mile morauetinos in cautu persoluat et dominium que abstulerit pre¸dicto monasterio restituat duplicatum et nihilominus carta ista perpetuam obtineat firmitatem.

Et ego, prædicta cometissa, in præsentia prædictum abbatis et conuentus, cartam istam confirmo. Testes qui viderunt et audierunt et præsentes fuerunt quando domina prefata comitissa abbatem iamdictum Saltus Noualis et duos mon[a]chus eius, videlicet, fratrem Iacobum et fratrem Bernardum, in persona propria in nomine iamdicti monasterii in corporalem induxit posesionem predictæ hæreditatis, Pelagius Galua, miles Legionensis. Nunus Muñoz de Mansella. De Marmella (sic): Dominicus, campesinus. Fernandus. Dominicus, clericus. Martinus Petri de Sancto Vincentio. Iohanes Michael. Arnaldico. Iohanes Pelagii. Aprilis, clericus de Corrales. Martinus Pelagii. Martinus Picont. Don Rufus, iugarius cometisse¸ de Villanoba. Rodericus cometisse. Bartolomeus, clericus. Lupus. Dominicus Petri. Martinus Reguero. Iohanes Tellius, est de Corrales. Iohanes Michael et Martinus Michael, frater eius. Petrus Martini.

Facta carta et a se, prædicta domina cometissa, confirmata, et in vestri præsentia supradictorum testium munimine signi doni Isidori roborata, anno ad Incarnatione Domini Iesu Christi Mº CCº XXX, mense augusto, quarto calendas septembris. Regnante rege Alfonso in Legione, in Galetia, in Asturiis, in Badalloz. Dono Fernando, exigente (sic) archiepiscopo Sancti Iacobi. Dono Roderico Aluari, episcopo Legionis. Infante Petro, tenente Legionem. Rode­rico Fernandi, maiordomo domini regis. Ramillo Frola et Didaco Frola, Manselam tenentibus ac Rotam.

Donus Rodericus inotuit.

66

1231, mayo, 5. Burgos.

Fernando III confirma carta de Alfonso IX de León (1203, junio, 9. Toro), que se inserta, eximiendo al monasterio de Santa María de Sandoval, y a sus granjas y vasallos, del pago de todo pecho y pedido, de yantar de rey y de merino, de castellaria y de toda facendera y otros tributos reales.

B.  AHN, Clero, carp. 999-5. Perg., 586 × 619 mm.; escr. gótica documental; regular conservación. Traslado sacado en Toro, el 20 de noviembre de 1369, miércoles, por el notario Juan Fernández, a petición de Alfonso, abad de Santa María de Sandoval, de la confirmación de Alfonso X, dada en Burgos, a 16 de diciembre de 1254, confirmatoria de la carta de Fernando III. Véanse docs. núms. 92 y 143.

ED. J. González, Fernando III, 379, núm. 327.

Notum sit omnibus hominibus hanc / cartam videntibus quod ego, Ferr­nandus, Dei graçie rrex Castelli (sic) et Toleti, Leginonensis et Gallecie, inueni cartam ab illustrisimo patre meo, rregi Alfonsi, in hoc modum conditam:

(Sigue doc. num. 40).

Supradictam igitur cartam ego, prenominatur (sic) rrex Ferrnandus, concedo, aprobo et confirmo et mando quod inuiolabiliter oseruetur.

Si quis uero hanc cartam infringere seu in aliquo diminuere presumserit, iram Dei omnipotentis abeat et [mihi cen]/tum morabetinos in cauto persoluat et danpnum super hoc illatum supradicte abacie restituat duplicatum.

Facta carta apud Burgem, rregem exprimente, Vª die madii, [era Mª] CCª LXª IXª.

 

67

1231, mayo, 15. Burgos.

Fernando III dona al abad Martín y al monasterio de Santa María de Sandoval el lugar de Valsemana, situado entre los alfoces de Rueda y Aguilar. Concede además al abad y monasterio dos dehesas: una localizada en el valle de Hontoria y la otra, en el término de Valdellán, en las que nadie, sin su consentimiento y autoridad, podrá, a partir de la donación, meter sus ganados a pacer, ni cortar leña ni hacer carbón ni ninguna otra cosa, pues si así lo hiciera, perdería sus bueyes, el «plaustrum» y todo otro «raticum», así como los jumentos, animales, leña o carbón que portaran en favor del monasterio, además de ser castigados con una multa, también para el cenobio, de trescientos maravedís y «montanariis duocedim morabetinos».

A.  AHN, Clero, carp. 994-8. Privilegio rodado. Perg., 338 × 265 mm.; escr. de privilegios; buena conservación. En el dorso: «Donazión del rey D. Fernando el Santo. Hace merced a este monasterio de Sandoval del lugar de Valsemana, con jurisdición ciuil i criminal, i dos dessas, vna en el valle de Fontoria, otra en el término de Valdellán. Concede su priuilegio que el que entrara a pacer, cortar [leña] o hazer carbón que pierda el carro y los bueies o otros qualesquier animales, i que pague de pena trecientos marauedís y a los montaneros, noventa (sic)».

B.  AHN, Clero, carp. 1001-13. Perg., 664 × 508 mm.; escr. gótica redonda (extracto: «Item vna donaçión, en pargamino, en latín, que hizo el rrey don Fernando al monesterio de Sanoval del lugar de Valsemana con todos su término e juresdiçión çevil e creminal»). Véase doc. núm. 337.

C.  ARChVa., Pleitos Civiles, Lapuerta, Caja 2991-1. Papel. Traslado sacado en el monasterio de Santa María de Sandoval, el 10 de octubre de 1579, por el escribano Diego Salcedo, incluso en los autos del pleito que trataron, en 1650, el abad y monjes del monasterio de Santa María de Sandoval, de una parte, y Beatriz de Toledo, marquesa de Astorga, curadora de Diego Álvarez Osorio, marqués de Astorga, de la otra, sobre la posesión de Valsemana, Corrales, Juncosa y Hontoria.

D.  AHN, Clero, carp. 1002-21. (Extracto). Cuaderno de papel de 12 ff.; escr. humanística; buena conservación. Confirmación de Felipe V, dada en Madrid, 29 de marzo de 1713.

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 109-111, núm. 59.

REG. J. González, Fernando III, 304-385, núm. 336.

(Christus, alfa et omega) In nomine Sancte et Indiuidue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, ac eius genitrice Uirgini Marie, amen. Concedet regiam magestatem sancta loca et religiosas personas diligare ac uenerari et eas / large ditare muneribus. Iccirco ego, Ferrandus, Dei gratia rex Castelle et Toleti, Le­gionis et Gallecie, dono Deo et Beate Marie et uobis, donno Martino, abbati Saltus Noualis, et conuentui /3 eiusdem, tam pre­senti quam futuro, locum meum de Ual Selmana, cum montibus et fontibus, uallibus, collibus, uassallis, populatis et non populatis, terris, pratis, pascuis, ecclesiam, iurisdicionem ci/uilem et criminalem, et cum omnibus suis pertinenciis, sicut iacet inter alfoz de Roda et de Aguilar. Sic predictum locum determinatum dono uobis suscessoribusque uestris, ut faciatis / ex eo ad om­nes uestras omnimodas uoluntates. Insuper concedo, uolo et mando uobis, predicto abbati et conuentui, presenti et futuro, eiusdem monasterii Saltus Noua­lis, quod habeatis in perpetuum duas defesas: unam in /6 ualle de Fonte Aureo et aliam in termino de Ualle Xan. Ad reparacionem dicti monasterii et dicti loci Ualle Xan, mandans ac firmiter precipiens quod nullus de cetero absque uoluntate uestra in predictis defesis au/deat pascere, ligna scindere, carbonem facere seu aliquod dampnum inferre, quod qui presumserit pro qualibet uice, perdat boues et plaustrum et totum alium rati­cum, et quodcumque aliud iumentum uel animal uel / ligna uel carbonem portantem et sit uobis adiudicatum. Insuper soluat uobis uel uoci uestre CCCos morabetinos et montanariis XIIim morabetinos.

Et ego, supradictus rex Fernandus, regnans in Castella et Toleto et /9 Gallecia, Badallocio et Baecia, una cum vxore mea, Beatrice regina, et cum filiis meis Alfonso, Frederico, Fernando et Henrrico, ex assensu et beneplacito regine domne Berengarie, genitricis mee, hanc kar/tam quam fieri iussi roboro et confirmo.

Mandans quod inuiolabiliter obseruetur et hec mee donacionis, con­cessionis et uoluntatis pagina rata et stabilis omni tempore perseueret.

Si quis uero hanc kartam / infringere seu in aliquo diminuere presumpserit, iram Dei omnipotentis plenarie incurrat, et regie parti mille aureos in caupto persoluat et dampnum su­per hoc uobis illatum restituat duplicatum.

Facta /12 karta apud Burgis, XVª die madii, era Mª CCª LXª nona.

(Signo rodado. Cruz central): Signum Ferrandi, regis Castelle et Toleti, Legionis et Gallecie.

(En círculo): Gonçaluus Roderici, maiordomus curie regis, confirmat.- Lupus Didaci de Faro, alferiz domini regis, confirmat.

/ (Arzobipos e infante) Rodericus, Toletane sedis archiepiscopus, Hyspa­niarum primas, confir. Infans dompnus Alfonsus, frater domini regis, confir. Bernaldus, Compostellane sedis archiepiscopus, confirmat.

/ (1ª col.) Mauricius, Burgensis episcopus, conf.- Tellius, Palentinus episcopus, conf.- Iohannes, Oxomensis electus áet domini regis cancellarius, confñ.- Bernaldus, Segobiensis episcopus, conf.- Lupus, Segontinus episcopus, conf.­ Dominicus, Abulensis episcopus, conf.- Iohannes, Calagurritanus episcopus, conf.- Gonçaluus, Conchensis episcopus, conf.- Dominicus, Placen­ti­nus episcopus, conf.

/15 (2ª col.) Aluarus Petri conf.- Rodericus Gonçalui conf.- Garsias Ferran-di conf.­ Guillelmus Gonçalui conf.- Te­llius Alfonsi conf.- Rodericus Rode-rici conf.- Dida­cus Martini conf.- Alfonsus Suerii conf.- Gonçaluus Gonçalui conf.

/ (3ª col.) Rodericus, Legionensis episcopus, conf.­ Iohannes, Ouetensis episcopus, conf.­ Nunnius, Astoricensis episcopus, conf.­ Laurencius, Auriensis episcopus, conf.­ Martinus, Çamorensis episcopus, conf.­ Martinus, Sala­manticensis episcopus, conf.­ Michael, Lucensis ­episcopus, conf.­ Michael, Ciuitatensis episcopus, conf.­ Petrus, Cauriensis episcopus, conf.

/ (4ª col.) Rodericus Gomes conf.­ Rodericus Ferrandi conf.­ Ramirus Frolaz conf.­ Didacus Frolaz conf.­ Rodericus Frolaz conf.­ Petrus Poncii conf.­ Ferrandus Guterrii conf.­ Ferrandus Iohannis conf.­ Pelagius Arie conf.

/18 (Merinos) Aluarus Roderici, maior merinus in Castella, confirmat. Sancius Pelagii, maior merinus en Gallecia, confirmat. Garsias Roderici, maior merinus in Legione, confirmat.

/ (En línea inferior, bajo el signo rodado) Gonçaluus Martini, scriptor domini regis, scripsit.

68

1231, mayo, 20.

Fernando III renueva lo que «concedió [—Alfonso IX— por su carta, fecha en Mayorga, a tres de di(s)ciembre, hera de mill ducientos y sesenta y siete] a este monasterio, que pudiese recoger las aguas para regar las heredades que tenía desde Porma hasta Sandoval, como disponía el fuero de León, sin que en ello se le pudiese poner enbarazo alguno».

B.  AHN, Clero, carp. 1002-21. (Extracto). Cuaderno de papel de 12 ff.; escr. humanística; buena conservación. Confirmación de Felipe V, dada en Madrid, 29 de marzo de 1713. Véase doc. núm. 63.

69

1232.

Rodrigo Pérez, juntamente con su mujer, María Fernández, vende al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval la parte que posee en el salto en el que se sitúa el monasterio, situado entre Villaverde y Villa­turiel, lindante con Villaverde, Nogales, el citado Villaturiel y, en fin, el río Porma. Recibe por él cinco maravedís y lo que ambas partes acordaron, que no se especifica en el documento, en roboración.

A.  AHN, Clero, carp. 994-9. Perg., 163 × 192 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. En el dorso: «Venta de vna tierra que yaze cerca, áentreñ Villaverde y el Soto de Iohana Ferrnández; de vn salto que está entre Villa Verde e Nogales e Villatoriel. Era de 1270, que corresponde al año de 1232». «Presentada esta escrytura en la noble villa de Valladolid ante los señores presydente e oydores en avdiencia, [año] de nuestro Señor Ihesu Christo de mill e quatroçientos e noventa e vn años. La qual presentó Françisco de Sanct Esteuan, en nonbre de los dichos avad, monjes e conuento de Sancta María de Sandoual, para en guarda del derecho e prueua de su yntençión, commo por ellos fazía o fazer podía, non más ni alliende, en el pleito que an con el concejo de Villatoriel, en persona del conçejo, al qual los señores mandaron dar treslado [...]».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 111-112, núm. 60.

In nomine Sancte et Indiuidue Trinitatis, Patris et Fi­lii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futuris, quod ego, Rodericus Petri, una / cum uxore mea, Maria Fernandi, facimus cartam uenditionis inperpetuum ualituram, vobis, domno Santio, ­abbati Saltusnoualis, et conuentui /3 eiusdem loci, tam presenti quam secuturo, de quanta parte illius saltus qui iacet inter Villam Uiridem et Villam Aramil. Qui Saltus ita determinatur: / de Iª parte, Villa Uiriris; de IIª, Nugarium; de IIIª, Villa Aramil; de IIIIª, fluuius Porme. Hunc saltum ita determinatum uendimus / uobis pro Ve morabotinos, quos iam nobis dedistis, et sumus in­de bene paccati, et de precio nichil remansit ad persoluendum. Et in roboratione /6 carte quantum nobis et uobis placuit. Sit igitur iste saltus ab odierno die et deinceps a iu­re nostro et dominio remotus et alienatus uestroque / dominio traditus et confirmatus, liberumque sit uobis facere ex eo quiquid uolueritis inper­petuum.

Si quis igitur, de genere nostro uel extraneo, hanc car­tam / infringere atemtauerit, iram Sumi Regis cum regia indignatione incurrat, et cum Iuda traditore Domini penas sustineat inferna/9les, et pro ausu temerario regie parti uel uocem huius carte pulsanti Lª morabotinos persoluat.

Facta carta sub era Mª CCª / LXXª. Regnante rege Fernando in Castella et Toleto, Legione et Gallecia. Garsia Roderici, uilláicñante. Donpno / Ramiro et donpno Didaco, fratre eius, tenentibus Mansellam. Fernando Petri et Martino Pelagii, in eadem uilla iu/12dicibus.

Ego, Rodericus Petri, una cum uxore mea, Maria Fernandi, ­hanc cartam quam fieri iussimus propriis manibus roboramus et confirmamus / et hoc (signum) signum facimus.

Qui presentes fuerunt, uiderunt et audierunt: (sic).

 

70

1234, octubre.

María Muñoz vende al abad [Sancho] y al monasterio de Santa María de Sandoval una viña en el término de Raneros, en el lugar conocido como «Ena Parte», que limita con las viñas de Carrizo, Esteban, María y, por último, una viña de los compradores; y les vende, además, una tierra que yace tras las casas de Domingo de Dios, y que es lindera con una tierra de Gil Pérez, otra de Carrizo, una tercera de los compradores y, en fin, la reguera. Recibe la vendedora por la viña y la tierra cuatro maravedís y tres sueldos.

A.  AHN, Clero, carp. 994-9 bis. Perg., 190 × 180 mm.; escr. carolina tardía, de trazo muy tosco, debido a un escriba poco avezado; regular conservación, con manchas de humedad en la parte superior del documento y en la inferior izquierda, que dificultan la lectura de algunas palabras. En el dorso: «Carta de compra de vna viña en término de Rreneros con sus límites. Era millessima CCª LXXª IIª».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 112-113, núm. 61.

(Christus) In Dei nomine. Ego, [dompna Maria] Moniez, facio kartan uendicionis / vobis, abat de Sant N[oual et] totum conuentum de ipso loco, de una ui/3nea quam abeo en termino de Rraneros, loco nominato Ena Parte: de Iª parte, uinea / de Carrizo; de IIª, uinea de don Esteuano; de IIIª, uinea de dompna Maria / Lopez; de IIIIª, ipsius comparato­ribus. Et de una terra que iaze tras casas de Dominicus /6 de Deus: de Iª parte, terra de Gil Pelaz; de IIª, terra de Carrizo; de IIIª, ipsius comparatoris; / de IIIIª, ela reguera. Hanc uineam, hanc terram doi et concedo vobis pro IIIIor morabotinos /et III solidos, quos iam dedistis mihi et nichil remanssit pro dare. Itaque ab ac die hanc heredi/9tatem iuro meo remota et abrasa uobisque tradita et confirmata, habeatis licenciam / uendendi faciendique ex ea quicquid uobis placuierit, tam in uitam quam in mortem.

/ Si quis contra hoc scriptum factum adisrumpendum uene­rit homo, sit maledictus et exco/12municatus, et cum Iuda Domini traditore in inferno dampnatus, et in caupto pectet / VIII morabotinos et VI solidos, et careat uocem, duplatam hanc heredita­tem in tali / loco uel in meliori.

Facta karta sub era Mª CCª LXXª IIª, mensse octuber. /15 Regnante ­rege Fernando, cum regina Beetriz (sic), in Legione et in Castella. So me/rino en terra de Leon, Garcia Roderici Carnota. Electus in Legione, dompnus Arnallus. / Tenente ipsas turres, Petrus de­ la Megia 33. Tenente Maiorica, Rui Fernan/18dez Feo. Alcaides, Iohan Uenceio, Petrus Pelaz, Martinus Zapatero.

Ego, dompna / Maria, et mias fiias, Sofia Garcia et Taresa Garcia, hanc kartam quam iussimus / facere manibus nostris roboramus et signa facimus.

Qui presentes fuerunt et audierunt:

/21 (1ª col.) Dominicus Petriz con.- Dominicus de Deus del Era con.- Petrus Lopez con.

/ (2ª col.) Dominicus, Petrus, Iohannes, ts.

/ (3ª col.) Don Gil, presbiter, con.- Don Esteuano con.- Don Asenssio con.- Dominicus Iohannis con.- Don Mateo con.- Micaelis Iohannis de Uallespino con.- De Secus: Miculas con.- Petrus Riesco con.

/ (Signum) Andreas notuit.

71

1235, marzo, 24.

Pedro Muñoz de Villasinda, juntamente con su mujer, Urraca Rodríguez, dona al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval cuatrocientos maravedís «por remedio de nuestras almas e de nuestros padres e de nuestras madres e de nuestros parientes, e por remedio de las almas daquélos a qui feciemos mal e no les feciemos entrega». Establece que con esos maravedís se habrá de comprar una heredad cuya renta permita soladar los mancebos que se precisen para las labores de siega, de suerte que los monjes del monasterio queden liberados para cantar sus misas, que ahora, por los trabajos de recogida, no pueden cantar.

El abad Sancho y el monasterio asignan y otorgan a Pedro Muñoz de Villasinda y a Urraca Rodríguez cuatrocientas moravidinadas de heredad en Villaturiel, y les agracian, además, con el mismo servicio que se celebra por cualquiera de los monjes.

A.  AHN, Clero, carp. 994-10. Carta partida por abc...hik. Perg., 215 × 165 mm.; escr. gótica documental; regular conservación, con manchas de humedad en la parte derecha del documento, que no imposibilitan la lectura. En el dorso: «De Petro Monio. De Villaturiel. De don Pedro Muniz y su muger, doña Vrraca. Dieron 400 maravedís para que alquilasen obreros y no fuesen a segar los monjes».

A’. AHN, Clero, carp. 994-12. Carta partida por abc...hik. Perg., 224 × 165 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. En el dorso: «De don Pedro Muniz. Era 1 mill 273, año 1235. Villaturiel. Donación a Sandoval de 400 maravedís por don Pedro Noniz (sic)».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 113-115, núm. 62, que califica a A’ como B: «copia literal del anterior».

CIT. Pérez-Embid, El Císter en Castilla y León, 221, nota 5.- Sahelices, El monasterio de Sandoval, 251, nota 5.

Conocida cosa sea a todos, los qui agora son e los que an por uenir, que esta carta uiren que io, don Pedro Moniz de Villa Sinda, e mía muler, dona Vrracca / Rodríguez, damos a uos, don Sanchyo, abbat de Sannoual, e al conuento dese mismo logar CCCCos morauedís por amor de Dios e por remedio de nuestras almas e de nuestros pa/3 dres e de nuestras madres e de nuestros parientes, e por remedio de las almas daquélos a qui feciemos mal e no les feciemos entrega; e por tal pleito, que de estos morauedís que compredes ende heredat / per que los monges sean escusados que non sieguen, que nos uimos que po los monges que auíen per sí a segar e non podíen cantar sos misas, por esto diemos nos estos morauedís, que comprendes ende / heredat que per la riendeda que saldrá de esta heredat que sean solladados mancebos que fagan esta segada, per que los monges sean escusados he aan poder de ca[n]tar todas /6 sos misas.

E yo, don Sanchyo, abbat de Sannoual, e el conuento dese mismo logar, asignamos e otorgamos a uos, don Pedro Moniz, e a uestra muler, dona Vrra/cca Rod[rí]guez, CCCCas morauidinadas de heredat que nos auemos en Villa Toriel po los CCCCos morauedís que uos nos diestes, pora este pleito que de suso es dichyo, que siempre / sea tenudo.

E si per auentura abbat o conuento ueniere que este pleito ante dichyo quesier desfacer o esta heredat non quesier otorgar para este pleito, nos e nuestros filos /9 e nuestra generatión que los podamos constrener que se cumpla. Pero así que nos, ne otro omne de nuestra generatión, non sean poderosos de sacar esta heredat ne esta rienda del monesterio. / E yo, don Sanchyo, abbat de Sannoual, e el conuento dese mismo logar otorgamos a uos, don Pedro Moniz, e a uuestra muler, dona Vrracca Rodríguez, que esta deuán / dicha heredat que no la demos a rico omne ne a caualero ne a [o]tro omne del mundo, mas que siempre sea para esto que de suso es dichyáoñ en esta 34 carta.

Sobre todo esto, por esta al/12mosna e por otros beneficios e por otros seruitios que uos nos feciestes, otorgamos a uos e a uuestra muler plenno seruitio que así fagamos por uos como por / uno de nuestros companeros.

Facta carta sub era Mª CCª LXXª IIIª, pridie Anunciationis Beate Marie. Regnante el rey don Fernando con so madre, la r[e]ina dona Beringue/la, e con la r[e]ina dona Beatriz, so muler, en Castiela e en Toledo e en León e en Galicia. Teniendo León la r[e]ina dona Beatriz. Merino maior eno /15 regno de León, don García Rodríguez Carnota. Teniente la[s] torres de León e la villa, de mano de la r[e]ina, don Pedro de la Mechya. Iudices en León, don / Vermudo e Miguel Grimáldez e Martín Leonardo.

Testimonios que esto uioron e odioron: don S[anchyo], abbat de Sannoual. Don P., abbat de Mera. / Don A[ndreas], prior de Sannoual. Don I., soprior. Don A., cantor. Don B., sacristam. Don Micolao, soceleriço. Don G., enfermero. Don P., socantor. Domingo /18 de Bonar. Don Ioán de Mansiela. Don Pedro Ámez. Don M., uistiario. Don Ioán de Gordón. Don Ioán de Mataplana. Don Rodrigo Abril. Don G., bodeguero 35. / Don Pedro Gutiérreázñ 36. Frer Helýas de Maorga 37. Gonzaluo de Maorga. Don Pelao de Gordoncielo. Don Énigo. Don Domingo de Molina. Don Mar/cos. Don Pedro Doménguez de Toro. Don Pedro de Molina. Don fre Ysidro, carpentero. Don fre Domingo, de la caualariza. Fre Martín, zapatero. Frer Aparicio, /21 del ospital. Fre Domingo, ferrero. Fre Ioán, del forno. Fre Micael de Fontes. Fre Gil de Ui­la Amor. Fre Domingo de Naua. Fre Martín de Maorga. / Fre Sebastián. Fre Domingo Ribadán. Fre Pedro Monforte. Fre Domingo Uicéntez. Fre Ioán de la Obra. Fre Michael del Pisón. Fre Domingo/ de la Espina. Don Guilelmo de Mansiela. Don Ioanete de Maorga. Don Martín Guerrero 38. Domingo Tro­bano de Maorga. Fre Martín Rico. /24 E fre Iordán, so ermano. Don Ioán Lóppez 39. E Martín Núnez, monges de Mera. E Ioán Martínez.

72

1235, marzo.

Pedro Laínez y Gonzalo Laínez venden al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval la cuarta parte de la villa de Valdefresno y el heredamiento que poseen en todos los términos de la misma, localizada entre el Burgo Ranero, Villamuñío, Valdeasneros y Villamoratiel. Reciben por ello doscientos maravedís castellanos en concepto de precio y alboroque.

B.  AHN, Clero, carp. 996-12. Perg., 355 × 452 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. Traslado sacado el 12 de julio, martes, de 1373, por el notario Pedro Fernández, a petición de Juan Martínez, en nombre del abad Alfonso y del monasterio de Santa María de Sandoval. Véase doc. núm. 153.

REG. Castán, Documentos de Sandoval, 149, núm. 114.

In Dei nomine. Notum sit omnibus hominibus, tan presentibus quam futuris, quod ego, Petrus Laynez, et ego, Gunsaluus Laynez, fazemos carta de /6 vençión a uos, don Sancho, abbat de Sanct Noual, e a todo el conuento desse mesmo monesterio, de quanto heredamiento nos auemos e deuemos auer en Val de Fresno e en todos sus términos, pernombradamiente la quarta parte de toda la villa, tierras, / vinnas, suelos poblados e yermos, egresia, prados, ortos, linares, montes e fuentes e deuisa, entradas e exidas, pro precio e por aluaroch duzientos morauedís castellanos, e somos bien pagados de todo e nada non rremansó por pagar. Esta deuán dicha / villa con sus pertenençias ha fronteras: de la primera parte, Burgo Rranero; e de la segunda parte, Villa Monnio; de la terçera, Val de Asneros; de quarta parte, Villa Moratiel.

Si quis uero contra hanc vendiciom venire presupserit, sit maleditus et excommunicatus, et pectet in coto /9 CCCCos morabetinos, e doble esta heredat en tal logar o en meior.

Facta carta mense marcii, era Mª CCª LXXª IIIª. Rregnante rrege Ferdinando in Toleto et in Castella et Legione et Gallicia, cum rregina Beatrice. Merino regis en León, Gonzalo Rrodríguez / Carnota. Tenente Manssella, don Rramiro. Obispo en León, don Arnaldo.

Qui presentes fuerunt et audierunt: Fernand Rrodríguez, cauallero. Rroy Díez, su hermano. García Pérez, clérigo. Yuam González, escudero. Johán Rrodríguez de Villa Mizar. Yuán Domínguez de Villa Mizar. Telo / Fernández. Martín Pérez, alcalde. Porta guera, Yuam Aldouaro. Yuán Pérez, carniçero. Guillermo, clerizón, testigos.

Ego, Petrus Laynez, et ego, Gusaluus Laynez, hanc cartam quam fieri iusimus propriis manibus roboramus et concedimus, et hoc signum fieri mandamus (signum).

Martín /12 Iohannes de Naua Fría, ts. E su sobrino, Pedro Iohannes de Naua Fría. E Gonçalo Díaz, fillo de Diego Maso, ts. Pedro Gonçález Olmeta.

Egidius scripsit et est ts.

El archiprésbiter de Calçadiella con. Don Polo, présbiter de Burgo Rranero, conf. Petrus Iohannes, présbiter, conf. / Pedro Caruonera, ts. Don Barnabé, ts. Don Lobón de Val de Asneros. E don Lorente. E don Martín, présbiter, conf. Martín Lobón. Pedro Bernaldo.

73

1235. Sandoval.

Pedro Martínez Ovejuela vende al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval toda su heredad de Valdesaz y Zalamillas. Recibe por ello setenta maravedís y, en roboración, lo que a ambas partes convino, que no se especifica en el documento.

A.  AHN, Clero, carp. 994-11. Perg., 210 × 263 mm.; escr. gótica documental; buena conservación, aunque una ligera mancha de humedad en la parte superior izquierda del pergamino dificulta la lectura del inicio de las líneas 2-5 del documento. En el dorso: «Carta de venta de Pedro Martino de Ouerola a este monasterio de las heredades de Val de Salze y Çalamillas. Era I mill CC LXX III. Venta en Valdesaz y Zalamillas».

ED. Castán, Documentos de Sandoval, 115-116, núm. 63.

(Christus) In Dei nomine. Ego, Petrus Martini Oueiula, facio cartam uenditionis uo­bis, domno S[ancho], abbati Saltusnoualis, et conuen/tu eius­dem loci, ­de omni hereditate quam habeo uel habere debeo in Ualle de ­Saleze et in Zalamiellas, cum omnibus pertinen/3ciis suis, uidelicet, cum solaribus, domibus, ortis, pratis, linaribus, fontibus, terris, uineis, andiuisis, ingressu et regre/ssu. Hanc predictam hereditatem uendo uobis, domno S[ancho], abbati, ­et omni conuentui Saltus Noualis, pro terminato precio LXX / morabotinos, quos nobis iam dedistis, et sum bene paccatus et nichil remansit ad per­soluendum; et in roboratione carte, quod nobis et uobis bene complacuit. Nunc /6 itaque predicta hereditas ab hac die et in antea sit de iure meo abrasa uestroque dominio tradita ac confirmata, habeatisque licentiam faciendi / ex illa quicquid uolueritis.

Si quis igitur, de meo genere uel extraneo, hanc cartam frangere temp­tauerit, iram Dei et regiam indignationem incurrat, / et cum Datan et Abiron, quos terra uiuos obsorbuit, penas inferni sustineat, et in cauto C XLª aureos, uobis uel uoci uestre pulsan/9ti, persoluat ac funditus uoce careat et hac carta firma persistat.

Facta carta uendicionis apud Saltum Noualem, sub era Mª / CCª LXXª III. Regnante rege Fernando in Castella et in Toleto et in Legione et in Gallæcia. Domino Arnaldo, episcopante / in sede Sancte Marie Legionis. Ga[r]ssia Rod[er]ici, uillicante. Tenente mota Ualentie, Rodericus Gunzalui. Maiorino regine, Iohannes /12 Luengo.

Ego, Petrus Martini Oueiula, hanc cartam quam fieri iussi propriis manibus roboro et confirmo et hoc signum facio (signum).

/ Qui presentes fuerunt et audierunt: Domnus Andreas, prior Saltus Noualis, áconfñ. Petrus Amez. Frater Iohannes de Opera. Frater Martinus, monachus Oliue.

/ (1ª col.) Isidorus Petri de Maorga conf.- Domnus April de Uilla Toriel conf.- Martinus, nepos eius, conf.- Domini­cus Bafon de Uilla Moros de la Zenia conf.- Michael Romeo conf.- Martinus Pelagii de Mansella conf. Iohannes Martini conf.- Dominico Micola de Mansella conf.- Iohannes Do­minici conf.- Martinus Sancte Marine de la Hermida conf.

/15 (2ª col.) Dominicus Bonar conf.- Helyas, succentor, conf.- Noninus Gundisaluus conf.

 

74

1238.

García Pérez, juntamente con su mujer, María Suárez, y sus hijos e hijas, Suero García, Alfonso García, María García y Aldonza García, vende al abad Sancho y al monasterio de Santa María de Sandoval la cuarta parte que posee de la villa de Valdefresno y la tercera parte, además, de los heredamientos que le pertenecen en las otras partes de la villa y sus términos. Recibe el vendedor por los bienes transferidos doscientos áureos; y en roboración, cuanto a ambas partes convino. Determina el vendedor donar al abad y monasterio de Sandoval la tercera parte de la iglesia de Valdefresno, sobre la que posee derecho de heredad, para remedio de sus almas y de las de sus fieles difuntos.

B.  AHN, Clero, carp. 996-12. Perg., 355 × 452 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. Traslado sacado el 12 de julio, martes, de 1373, por el notario Pedro Fernández, a petición de Juan Martínez, en nombre del abad Alfonso y del monasterio de Santa María de Sandoval. Véase doc. núm. 153.

REG. Castán, Documentos de Sandoval, 149, núm. 114.

In Dei nomine. Notum sit, presentibus et futuris, quod ego, Garssias Petri, vna cum vxore mea, Maria Suarii, et fili/is et filiabus nostris, Suerus Garsie et Alfonsus Garssie et Maria Garsie et Aldonça Garssie, facimus cartam ven­dicionis vobis, domno S[ancho], abbati Saltusnoualis, et conue[n]tui eiusdem loci, de tota hereditate quam habemus uel habere debemus in Val de /15 Frexno, quartam partem, scilicet, tocius ville, et de aliis eciam quibus terciam partem hereditamus et iuri nostro pertinet, scilicet, casas, solares populatos et non populatos, terras, vineas, prata, fontes, montes, diuisam, exitum et regressum, cum omnibus pertinen/ciis suis. Et quia donum Dei comparari non debet nec potest, donacionem uobis facimus de tercia parte ecclesie quam ibi iure hereditario posidemus, pro animabus nostris et omnium nostrorum fidelium defunctorum. Hanc supradictam hereditatem cum omnibus / pertinenciis suis ego, Garsias Petri, et vxor mea, Maria Suarii, cum supradictis filiis et filiabus nostris, vendimus domno S[ancho], abbati Saltusnoualis, et conuentui eiusdem loci pro CCos aureis, de quibus iam sumus bene paccati; et in roboratione /18 carte, quantum nobis et uobis placuit. Ita quod ab hac die a iure nostro sit abrrasa et vestro dominio tradita et confirmata, vt posideatis, vendatis et de ea quicquid uolueritis facere tanquam de proprio faciatis.

Si quis, de nostris uel de extraneis, contra / hanc cartam vendicionis quam nos facimus et confirmamus ire presumpserit, sit maledictus et excom­municatus et cum Iuda traditore et omnibus perditis in inferno dampnatus, insuper pectet in cauto abbati siue conuentui CCCCos aureos, et supradictam / hereditatem duplatam in tali uel loco meliori.

Preterea ego, Garsia Petri, et vxor mea, Maria Suarii, et omnis nostra cognatio que bonis nostris succeserit, tam mobilibus quam eciam inmobilibus, tenemur abbati Saltusnoualis /21 siue conuentui saluare hanc hereditatem ab omni contrariante.

Facta carta sub era Mª CCª LXXª VIª. Rregnante rrege F[ernando] in Legione et in Castella, in Toleto et in Corduba, vna cum vxore sua, domna Iohanna, / et matre sua, domna Berengaria. Sede Legione vacante. Maiorino maiore regis, G[arsia] Roderici. Tenente turres Legione, S[tephano] Galterii. Iudices in Mansella, Iohannes Pelagii et Martinus Pelagii.

Qui presentes fuerunt, / viderunt et audierunt: don García, prior de Sanct Noual, conf. Domingo Bonnar conf. Frey Fernando de Val de Asneros. Don Martín Luengo conf. Johán Brauo conf. Don Çibriam conf. Don García conf. Domingo Ro/24mánez conf. Don Monnio conf. Dom Pedro Bernaldo conf. Don Pedro de Vega, sobrino de don Galeo, conf.

De Val de Frexno: Gonçalo Xeménez conf. Domingo Fagúndez conf.

De Ceresales: Domingo Johán / conf. Don Lorente conf. So yerno, don Yuannes, conf. Don Antolín conf.

De Burgo Ranero: Domingo Reuella. E Ruy Gutiérrez.

Isti sunt testes qui presentes fuerunt quando María Suárez roborauit istam cartam: Pelay / Gonçález, clérigo. Don Pelao conf. Don Apariçio conf. Johán Martínez conf. Beneyto conf. Martino conf. E todo el conçeio de Villiella conf.

Petrus Legionis notuit.

75

1240, noviembre.

Gonzalo Jiménez vende al abad Lope y al monasterio de Santa María de Sandoval la cuarta parte de toda la heredad agrícola que posee en Valdefresno, localizado en el Camino de Santiago, entre el Burgo Ranero, Aquinea, Valdeasneros y Villamuñío. Recibe por los bienes transferidos la heredad que el monasterio poseía en Bustillo, en el alfoz de Cea, un caballo valorado en ciento ochenta maravedís, un potro estimado en sesenta maravedís, y tres «sartinis annone»; y en roboración, cuanto a ambas partes convino. Decide Gonzalo Jiménez donar al abad y monasterio de Santa María de Sandoval la tercera parte de la iglesia de Valdefresno, sobre la que posee derecho de heredad.

B.  AHN, Clero, carp. 996-12. Perg., 355 × 452 mm.; escr. gótica documental; buena conservación. Traslado sacado el 12 de julio, martes, de 1373, por el notario Pedro Fernández, a petición de Juan Martínez, en nombre del abad Alfonso y del monasterio de Santa María de Sandoval. Véase doc. núm. 153.

REG. Castán, Documentos de Sandoval, 149, núm. 114, que data en 1245, noviembre.

In nomine Domini. Notum sit, tam presentibus quam futuris /27 quod ego, Gunsisaluus Xeménez, facio uobis, domno Luppo, abbati Saltus Noualis, et toto conuentui eiusdem monasterii, vobis et subcessoribus uestris, cartam vendicionis imperpetuum valituram de quarta parte tocius hereditatis ruris quam habeo / et habere debeo in Val de Frexno, que iacet in Camino Francisco, ex vna parte iacet Burgo Ranero; ex alia parte, ela Aquinea; ex alia, Val de Asneros; ex quarta parte, Villa Muni, scilicet, terras, domos, solares, prata, fontes, pascua, montes, / diuisam, egresum et regresum et totum ius meum que ibi habeo uel habere debeo. Et quia donum Dei comparari nequid, insuper uobis dono terciam partem ecclesie prenominati iuris. Hanc supra­dictam vendicionem uobis facio pro precio nominato, scilicet, pro illa here/30ditate quam habetis in Bustiello, in alfoz de Cea, quam recepi a uobis, et pro vno equo qui fuit apreciatus centum octoginta morabetinos, et pro vno pultro qui bene valebat sesaginta morabetinos, et pro tribus sartinis annone. Hoc totum / recepi a uobis pro supradicta hereditate de Val de Fresno, quam uobis uendo; et in roboracione carte quantum michi et uobis placuit. Ita quod ab hac die a iure meo sit abrasa et alienata et vestro dominio sit tradita et confirmata, vt possideatis, / vendatis, impignoretis et quicquid uolueritis de ea facere faciatis.

Si quis igitur, tam de genere meo quam de alieno, contra hanc cartam vendicionis mee venerit uel uenero, imprimis sit cum dampnatis dampnatus, et pectet in cau/33to boci rregi CCos aureos, et supradictam hereditatem duplet abbati et conuentui Saltusnoualis in tali loco uel meliori.

Facta carta in mense nouembrio, sub era Mª CCª LXXª VIIIª. Rregnante rrege domno Fernando, cum vxore sua, re/gina domna Iohanna, in Legione et in Castella, in Toleto et in Corduba. Villicus eius maior, G[arsia] Roderici. In sede Legione, domnus Martinus episcopus. Tenente Mansella, domno Ramiro Froyle.

Ego, Gundisaluus Xeménez, hanc cartam quam fieri iussi propriis / ma­nibus roboro et confirmo, et signum in ea fieri iubeo (signum).

Qui presentes fuerunt et audierunt et viderunt:

De Villa Mizar: Iohannes, vallestero. Domnus Tellus, miles, conf.

De Cea: Fernandus Pelagii conf. Iohannes Martini conf. Martinus. Et Iohannes /36 de Iohanne conf.

De Villa Mizar: Martinus Palacuelo conf. Martinus Bafa. Dompnus Thomas conf. Petrus Asturianus. Iohannes Simonis confirma. Domicus Facundi. Fer­nandus de Focas conf. Petrus. Gregorius. Iohannes Febrero conf.

De Val de Fresno: Pelagius Roderici, / miles. Rrodericus Guterii. Domnus Laurencius conf. Dominicus Petri. Matalosso, alcayde, con. Petrus Çapatero, alcayde, con. Domingo Vinadero, merino, con. Iohannes Dominici con. Do­minicus Michael con. Dominicus Bulliente de Val de Fresno con. Martinus Facundi de / Val de Fresno con.

Ballestero de Bustiello, Petrus Roderici Caluo. Iohannes Petri con. Iohan­nes Barata. Iohannes Martini conf. Gundisaluus, filius Petri Monazino, conf.

Petrus Legionis notuit.